Hầu hết các nhà kinh tế hàng đầu trong nước đều có chung cái nhìn thận trọng về triển vọng kinh tế năm 2010, bất chấp những dự báo lạc quan do các tổ chức quốc tế và các cơ quan nhà nước đưa ra gần đây.
Công cụ để “ứng vạn biến”
Viện phó viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Nguyễn Đình Cung nói: “Năm nay là một năm rất nhạy cảm” bởi tất cả các cấp trong bộ máy nhà nước chuẩn bị cho Đại hội Đảng lần thứ XI tổ chức vào đầu năm tới. Sự kiện này, ông Cung nhận xét, sẽ có thể dẫn đến một trong hai trạng thái điều hành trái ngược nhau. Ở kịch bản lý tưởng, các cơ quan nhà nước sẽ thực hiện hàng loạt các cải cách cơ bản nhằm tạo ra nền tảng tốt hơn cho nền kinh tế do những yêu cầu cấp bách tái cơ cấu, thay đổi mô hình tăng trưởng và chất lượng tăng trưởng. Kịch bản thứ hai, theo ông, là: “Các cơ quan nhà nước sẽ duy trì tâm lý chờ đợi, nhiều cấp sẽ ứng xử theo tư duy nhiệm kỳ. Tức là tốc độ giải quyết vấn đề chậm và thận trọng đi”.
Tuy nhiên, ông Cung hy vọng đề án 30 của Chính phủ có thể sẽ là khâu đột phá cho những chuyển biến về kinh tế, xã hội trong năm tới. Theo đề án này, Việt Nam sẽ cắt bỏ khoảng 1.700 trong tổng số 5.700 thủ tục hành chính hiện hành, tạo ra lợi ích tương đương 13.000 tỉ đồng/năm trong vòng mười năm tới. Đây rõ ràng là thách thức lớn vì Chính phủ đã tuyên bố cắt giảm trước mắt 200 thủ tục, nhưng từ tháng 8.2009 tới nay chưa bỏ được thủ tục nào. Ông Cung, người đã góp nhiều công sức trong việc bãi bỏ hàng trăm giấy phép con theo luật Doanh nghiệp nhận xét: “Kinh nghiệm của tôi là với số lượng như vậy thì chỉ cần làm trong một tháng. Vì thế, những cam kết chính sách cần phải được thực hiện quyết liệt hơn”.
Về vấn đề này, giáo sư Nguyễn Mại, một chuyên gia kinh tế, có cái nhìn thận trọng hơn xuất phát từ kinh nghiệm hàng loạt giấy phép con xuất hiện trở lại gần đây sau khi nhiều giấy phép đã bị xoá bỏ bởi tổ công tác thi hành luật Doanh nghiệp. Ông Mại nói: “Câu chuyện xoá bỏ giấy phép con như là câu chuyện cổ tích về rắn mãng xà. Cứ chém đầu này, nó mọc đầu khác”. Ông Mại cho rằng, cần lấy mô hình cải cách thủ tục hành chính chuẩn, có hiệu quả ở một phường nhân rộng ra, thay vì cách làm (tính số lượng) như hiện nay.
Trong khi đó, GS Võ Đại Lược cho rằng “Chương trình này chỉ là cắt bỏ những thủ tục hành chính lạc hậu của Việt Nam, chứ nó không giúp nâng cấp thể chế của chúng ta lên tầm quốc tế”. Ông Lược cho rằng, giải pháp chủ yếu trong năm tới của kinh tế Việt Nam phải là cải cách thể chế, chứ không phải vốn đầu tư. Ông nói: “Vấn đề là Việt Nam phải có trong tay một công cụ để có thể “Dĩ bất biến ứng vạn biến”. Cái công cụ này là gì? Công cụ này là “đổi mới”, mọi cái có thể luôn biến đổi, do vậy phải đổi mới, trên cơ sở “lợi ích phát triển của đất nước, sự giàu có của nhân dân, sự tiến bộ của xã hội”.
May mắn, nhưng yếu kém còn nguyên
Tuy nhiên, các nhà kinh tế trong hội thảo “Kinh tế Việt Nam năm 2010: nhận diện cơ hội đầu tư kinh doanh” do trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế xã hội quốc gia và báo Đầu Tư tổ chức hôm qua tại Hà Nội, không thể phủ nhận mở rộng vốn đầu tư, nhất là của Nhà nước đã là động lực cho kinh tế Việt Nam trong năm qua. Nhưng đây lại có thể là nguồn gốc của bất ổn kinh tế vĩ mô.
Theo tính toán của ông Cung, trong khoảng thời gian từ đầu năm 2007 tới cuối năm 2009, tín dụng mở rộng thường tác động lên chỉ số giá cả (CPI) khoảng 6 – 7 tháng sau đó. Như vậy, tăng trưởng tín dụng gần 38% trong năm 2009, chỉ thấp hơn mức kỷ lục gần 54% của năm 2007, sẽ gia tăng nguy cơ tái lạm phát rất cao trong thời gian tới. Dù không đưa ra con số dự báo, nhưng ông Cung dẫn số liệu của quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) là CPI sẽ vào khoảng 11% cho năm 2010.
Chính sách tài khoá mở rộng, tiền tệ nới lỏng trong năm 2009, theo ông Lược sẽ gây tác động tiêu cực cho năm 2010. Chỉ số ICOR của Việt Nam đã tăng từ 8 năm 2008 lên 9 năm 2009. Chỉ số này lên tới 12 ở khu vực kinh tế nhà nước năm 2009. Ông Lược nhận xét: “Tức là chúng ta đầu tư quá nhiều mà hiệu quả rất thấp. Điều này sẽ cho hệ luỵ xấu với nền kinh tế”.
Ông Lược cho rằng, vấn đề tỷ giá VND/USD cần phải đặc biệt quan tâm và giải quyết sớm. Lý do là Việt Nam đã cố định tỷ giá này quá lâu trong khi lạm phát tăng cao. Tỷ giá như hiện nay, theo ông, không phù hợp nên không giảm được nhập siêu và không cách nào phát triển được công nghiệp phụ trợ. Ông nói, các nhà hoạch định chính sách cần học kinh nghiệm của Trung Quốc. Vào năm 1994, Trung Quốc đã phá giá đồng nhân dân tệ tới 40 – 50%, và sau đó cố định tỷ giá này. Xuất khẩu của Trung Quốc bùng nổ, hàng Trung Quốc tràn ngập thế giới với giá siêu rẻ. Ông Lược nói: “Vì thế mà một quả trứng gà Trung Quốc rẻ chỉ bằng nửa quả trứng gà Việt Nam”.
Chuyên gia kinh tế của ngân hàng Thế giới Đoàn Hồng Quang thì cho rằng, triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2010 là sáng sủa hơn các nước. “Việt Nam đã vượt qua năm 2009 một cách may mắn như một người may mắn vượt qua được bãi kẹt xe, nhưng yếu kém kinh tế vẫn còn nguyên đó”.
Tại buổi Tọa đàm “Kinh tế Việt Nam năm 2009 và triển vọng năm 2010”, do Hội doanh nhân trẻ TP.HCM tổ chức cuối tuần qua, có nhắc đến vấn đề đáng lưu ý: Làm thế nào để Việt Nam thoát khỏi “bẫy thu nhập trung bình” và vươn lên con Rồng châu Á? Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng: “Chính phủ cần có chính sách vĩ mô cho quá trình rượt đuổi này, còn về phía doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh, trong đó quan trọng nhất là nâng cao sức cạnh tranh sản phẩm, chuyển dần từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng và sáng tạo”.
Giám đốc doanh nghiệp tư nhân có trụ sở ở Hà Nội, Trần Đức Minh cảm thấy bất an khi đọc bản tin tài chính trên một tờ báo kinh tế cuối tuần trước. Theo bản tin này, một số khách hàng đã bắt đầu phải vay vốn với lãi suất lên đến 19% ở các ngân hàng thương mại. Trong bối cảnh lãi suất ở một số trung tâm tài chính của thế giới như Mỹ, EU và Nhật Bản vẫn đang ở mức thấp kỷ lục từ 0,25 – 0,5%, mức lãi suất ở Việt Nam cho thấy những dấu hiệu không ổn. Ông Minh nói: “Mức lãi suất như thế thì doanh nghiệp nào còn lãi. Nó đã gần với kỷ lục của giữa năm 2008”.
"Xin - cho" là sản phẩm của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, thậm chí đồng nhất với cơ chế này, do đó cũng được gọi là cơ chế - "cơ chế xin - cho".
Trong khi suy nghĩ về những số liệu kinh tế vĩ mô Việt Nam của năm 2009 sắp kết thúc, chúng ta vẫn phải tự hỏi: có hay không những mầm mống bất ổn có thể gây bất lợi cho mục tiêu tăng trưởng ổn định và bền vững mà Việt Nam mong muốn?
Các tỉnh, thành phố của Việt Nam có thể tăng cường thu hút đầu tư và tăng trưởng kinh tế bằng cách cải thiện tính minh bạch và nâng cao chất lượng lao động, theo kết quả báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2009 công bố ngày hôm nay (14/1/2010) tại Hà Nội.
Nhật có lẽ là một trong những quốc gia châu Á thành công nhất về giáo dục đại học. Các đại học của Nhật đứng trong hàng ngũ các đại học danh tiếng trên thế giới. Ngày nay các đại học Nhật còn đào tạo rất nhiều nhà khoa học cho các nước châu Á, kể cả Việt Nam. Do đó, tìm hiểu và suy nghiệm quá trình phát triển giáo dục đại học ở Nhật có thể cung cấp cho chúng ta vài bài học có ích.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, lạm phát 2 con số là khả năng hoàn toàn có thể xảy ra cho năm 2010. Để giảm những áp lực làm tăng lạm phát, gánh nặng một phần được san sẻ cho xuất khẩu với mục tiêu tăng trưởng trên 6% so với năm 2009, tương đương 59,9 tỷ USD.
Tổng hợp kết quả về việc xây dựng và tổ chức triển khai thực hiện chương trình hành động của Chính phủ để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Bộ Công Thương đã nhận được báo cáo của 14 bộ và 37 địa phương.
Gần đến ngày 22/01, thời điểm công bố chỉ số CPI cho tháng đầu tiên của năm 2010, không ít người thấy lo lắng và hồi hộp. Nguyên nhân chính là do những lo ngại về việc Chính phủ có thể tăng lãi suất cơ bản nếu CPI tháng này có chiều hướng tăng cao. Những lo ngại này là hoàn toàn có cơ sở dựa trên hai nguyên nhân chủ yếu sau:
Việt Nam trải qua năm 2009 đầy khó khăn, thách thức, nhưng thành quả đạt được là rất đáng khích lệ. Nhân dịp năm mới 2010, Báo Đầu tư đã bình chọn 10 sự kiện kinh tế - xã hội nổi bật năm 2009.
Tập đoàn tài chính đầu tư Goldman Sachs của Mỹ đã xếp Việt Nam vào nhóm 11 nước (N-11) sẽ có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới và có thể là địa chỉ đầu tư tốt cho các nhà đầu tư thế giới trong những năm tới.
Trân trọng giới thiệu tới các bạn bài viết khai xuân 2010 của Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Mại . Bài viết điểm lại những biến động, sự kiện lớn trong 4 năm qua; nhận định về những nhân tố tác động đến kinh tế Việt Nam trong năm 2010; các vấn đề cần tháo gỡ ;... Bài được đăng lại từ Báo Đầu Tư, Tinkinhte.com đặt lại tựa.
Hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đã có mức tăng trưởng mạnh trong năm 2011, giá trị thương vụ đạt 4,7 tỉ đô la Mỹ, trong đó các thương vụ có yếu tố nước ngoài chiếm 66% về giá trị.
Hiện nay, việc quy hoạch hệ thống thoát nước trên địa bàn TPHCM chỉ đạt 30% nhu cầu khi hệ thống thoát nước chỉ có trong phạm vi khoảng 860 ki lô mét vuông trên tổng diện tích 2.095 ki lô mét vuông của cả thành phố; như vậy tình trạng ngập vẫn còn xảy ra trong thời gian tới.
“Nguyên nhân chính là tốc độ phát triển nhanh quá nhưng không có sự kết nối của các nguồn lực khác nhau để phát triển mà chỉ sử dụng nguồn nhân lực của các doanh nghiệp nhà nước”.
Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế cần đòi hỏi thay đổi tư duy và diễn ra trên tất cả các khâu của nền kinh tế. Có 2 vấn đề cần lưu ý: tính hệ thống và bước đi của tiến trình tái cấu trúc.
“Một trong những nghiệp vụ rửa tiền nhìn thấy ở Việt Nam là thông qua hoạt động mua bán chứng khoán hoặc bất động sản để người ta chứng minh hoạt động thu nhập đấy từ kinh doanh siêu lợi nhuận. Đây cũng là một dấu hiệu cần phải phòng chống”.
Nói lên mong muốn của cộng đồng doanh nghiệp về sự điều hành chung sâu sát và linh hoạt hơn trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay, song đại biểu Quốc hội - doanh nhân Nguyễn Thị Nguyệt Hường cũng nhìn nhận rằng "trên thực tế Chính phủ làm việc quần quật hơn cả nông dân".
Nguồn lực ở đâu để duy trì tỉ lệ đầu tư công như hiện nay, tôi cho đó là câu chuyện không đơn giản. Ngân sách Nhà nước cho đầu tư công rất cao nhưng hiệu quả thu lại quá thấp. Tiếp đến là nguồn vay, hiện nay quy mô nợ của Việt Nam (nợ công cũng như nợ nước ngoài) đang ở mức rất cao, gây ra những dấu hiệu rủi ro cao do sử dụng không hiệu quả.
168.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được giảm 3.500 tỷ đồng tiền thuế là một trong các con số đáng chú ý tại báo cáo sơ kết việc thực hiện nghị quyết số 08/2011/QH 13 của Quốc hội, bổ sung một số giải pháp về thuế nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và cá nhân.
Ngay trước thềm kỳ họp Quốc hội thứ ba sẽ khai mạc vào sáng 21/5, Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội đã gửi đến các vị đại biểu một số ý kiến về kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2011 và tình hình triển khai nhiệm vụ năm 2012.
Sau gần 25 năm đổi mới, bộ mặt kinh tế, xã hội Việt Nam đã khác hẳn. So với 10 năm trước, đời sống của dân chúng nói chung hiện nay được cải thiện nhiều, vị trí của Việt Nam trên thế giới cũng tăng lên đáng kể. Rõ ràng ở đây có vấn đề hiệu suất phát triển, có khả năng bỏ lỡ các cơ hội mà nguyên nhân sâu xa nằm ở cơ chế, ở sự chậm hoàn thiện cơ chế thị trường, ở năng lực nắm bắt cơ hội, và việc thực thi các chính sách, vì các điều kiện về bối cảnh khu vực và cơ hội phát triển Việt Nam không bất lợi so với các nước lân cận.
Bàn cờ kinh tế VN bị chia thành rất nhiều mảnh nhỏ. Các mảnh này thường bị chi phối bởi các nhóm độc quyền và đặc quyền. Điểm yếu cơ bản nhất trong mô hình tăng trưởng của Việt Nam là tăng trưởng chủ yếu nhờ vào việc bán tài nguyên và gia công trình độ thấp, nhờ vào tăng lượng đầu tư và lấy khu vực kinh tế nhà nước vốn kém hiệu quả làm chủ đạo.
Việt Nam tăng 18 bậc lên vị trí thứ 71 trong bảng chỉ số về môi trường thương mại toàn cầu năm 2010 vừa được WEF công bố. Trong tổng số 125 nền kinh tế được WEF xem xét năm nay Singapore và Hồng Công tiếp tục dẫn đầu thế giới về phương diện tạo điều kiện thuận lợi cho tăng cường trao đổi thương mại toàn cầu.
Hiện nay quy mô của các vùng kinh tế trọng điểm (VKTTĐ) đã mở rộng đến gấn 25% diện tích và chiếm khoảng 70% thu nhập kinh tế của cả nước. Một vấn đề đặt ra là: quan điểm ngày càng mở rộng quy mô diện tích của các VKTTĐ của Việt Nam có hợp lý hay không? Làm thế nào để các VKTTĐ phải thực sự là động lực tăng trưởng và phát triển kinh tế của cả nước ,có một thế đứng vững chắc trong tương lai nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.
Ngày 17-5, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH-ĐT) đã tổ chức hội thảo tham vấn cho dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) 5 năm 2011-2015, với sự tham gia của đại diện các cơ quan quốc tế. Nội dung chủ yếu nêu lên bức tranh toàn cảnh về KT-XH, cùng những vấn đề liên quan khi nước ta bước vào giai đoạn "đệm" chuyển tiếp để cơ bản trở thành nước công nghiệp hóa vào năm 2020.
Bên cạnh những vấn đề quản lý đô thị, trung tâm hành chính quốc gia… thì bài toán kinh tế là băn khoăn lớn nhất khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về đồ án quy hoạch chung xây dựng Thủ đô, sáng 11/5.
Kể từ khi khu kinh tế ven biển đầu tiên là Chu Lai được thành lập năm 2003, đến nay đã có 14 khu kinh tế biển được thành lập, gồm 2 khu ở đồng bằng sông Hồng, 10 khu ở vùng duyên hải miền Trung và 2 khu ở miền Nam. Theo Quy hoạch phát triển các KKT biển đến năm 2020 cả nước sẽ có 15 khu kinh tế biển với kinh phí đầu tư khoảng 162.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho khoảng 500.000 ngàn người.
Tại bài viết mới nhất trên blog của mình, TS. Trần Công Hòa đã phân tích và đưa ra một số khuyến nghị về hoạch định chính sách và điều hành nền kinh tế 2010: tiếp tục giảm giá VND; cắt giảm chi tiêu công; tăng tính độc lập của NHNN; kiên quyết cho phá sản những doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ; điều chỉnh chính sách thuế ở một số lĩnh vực theo phương thức lũy tiến; phát triển công nghiệp phụ trợ;...
Tăng trưởng luôn luôn là một cuộc trường chinh. Vì vậy, không thể chỉ vì tăng trưởng ngắn hạn mà hy sinh sự ổn định và bền vững trong dài hạn. Cổ nhân ngày xưa có câu “dục tốc bất đạt”, không những thế cái giá phải trả cho kinh tế bất ổn rất lớn, chỉ cần nhìn sang mấy nước xung quanh như Thái Lan, Indonesia hay Philippines là có thể thấy rất rõ điều này.
Cải cách cơ cấu là một đòi hỏi nghiệt ngã đối với tất cả các nước muốn tiến bước trên con đường đi đến phồn vinh. Thế nhưng, có nhiều nước không chủ động vượt qua đòi hỏi này khi tình thế kinh tế còn thuận lợi và thường bắt đầu nó quá muộn khi đất nước đã rơi vào khủng hoảng. Điều này lý giải tại sao nhiều nước có khởi đầu tốt nhưng rồi sa lầy trong cạm bẫy của mức thu nhập trung bình ...
Năm 2009, tăng trưởng GDP đạt 5,32%; lạm phát được kiềm chế dưới 7%; hệ số ICOR là 5, 16. Những con số này có thể cho cảm nhận kinh tế vĩ mô đang ở tình trạng khá ổn định. Tuy nhiên Tổng cục Thống kê cho rằng các cân đối vĩ mô chưa thật vững chắc, bất bình đẳng giầu nghèo tăng, chậm được khắc phục,...
Nền kinh tế của Việt Nam đã và đang ngày một trở nên phức tạp hơn, với các cơ chế, thị trường, tổ chức và lực lượng kinh tế mới ra đời trong suốt hơn hai thập niên đổi mới. Sự gấp gáp của cuộc đua tranh kinh tế được nhân lên bằng hành trình hội nhập, trong đó Việt Nam là thành viên mới của WTO.
