Nhiều con sông ngày càng cạn nước do xây đập thủy điện quá nhiều; lũ diễn biến bất thường vì quy hoạch, điều hành thủy điện yếu kém…, chuyên gia cao cấp về tài nguyên nước Nguyễn Ty Niên nhận định.
Sông Hồng đoạn qua Hà Nội cạn trơ đáy hồi đầu tháng 4. Ảnh: Xuân Phú.
Theo ông Niên, mức độ cạn kiệt không theo quy luật của các dòng sông ngày càng bộc lộ rõ. Năm nay, sông Hồng không có lũ lớn dù ở mức báo động 1. Hồ Hòa Bình, Sơn La, Tuyên Quang đều không tích đủ nước.
Lượng nước mùa khô đã sử dụng của sông Hồng trong năm qua là 83,5%, trong khi ở ngưỡng an toàn chỉ được sử dụng 30%, như vậy là đã lạm phát quá nhiều. Sông Đồng Nai hiện nay bình quân đầu người chỉ được 2.050m3/người/năm, trong khi nhu cầu phải gấp đôi…
Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, theo ông?
Biến đổi khí hậu và tác động của con người có thể coi là hai nguyên nhân chính. Biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến vùng ven biển với vấn nạn nước biển dâng mà đang tác động trước hết đến đất liền. Về mặt con người, ta đang chứng kiến sự hình thành dày đặc các bậc thang thủy điện trên thượng nguồn sông Hồng (cả phía Trung Quốc và Việt Nam).
Phía Việt Nam không có nhiều thông tin về việc xây dựng thủy điện của Trung Quốc. Ta mới biết 52 công trình ở thượng lưu sông Hồng. Nhưng có chuyên gia về tài nguyên nước là bạn tôi đã chứng kiến ở thượng lưu sông Lô có 4 đập thủy điện lớn của Trung Quốc gần biên giới. Đó có thể là lý do khiến sông Lô nay khô cạn, không có nước, giữa mùa lũ không có nước.
Nhưng giữa mùa khô năm ngoái, nước sông Hồng lên báo động 1, chỉ có thể giải thích thời điểm đó phía Trung Quốc xả lũ. Vấn đề hiện nay là cần có điều tiết để hài hòa lợi ích.
Thủy điện sông Ba Hạ (Phú Yên) xả lũ trong mùa mưa lũ cuối năm 2010. Ảnh: Văn Tài.
Lũ trên các sông hiện nay được đánh giá là không theo quy luật, ông nhận định như thế nào về vấn đề này?
Hiện nay có những phát ngôn không chuẩn xác. Người ta đổ tội thủy điện gây ra lũ lụt, nhưng thực tế khi làm đập chứa, làm hồ dâng, về nguyên lý là lũ giảm. Nguyên nhân gây lũ là do người điều hành thủy điện.
"Nhà máy thủy điện không xả nước dẫn đến hàng trăm nghìn tấn mía chết khô. Nhưng khi mới mưa về thì xả ào ạt trôi hết trâu bò. Dân kiện, nhưng cuối cùng nhà máy thủy điện chỉ bồi thường được khoảng 4 tỷ đồng. Chỉ có người dân là thiệt thòi nhất và yếu thế nhất trong các ảnh hưởng về môi trường nước." - Chuyên gia Nguyễn Ty Niên.
Lẽ ra, khi dự báo lũ về phải mở cho nước xuống hạ lưu dần dần để hạ lưu có nước, đến lúc lũ về, nước được tích đầy, lưu lượng bao nhiêu xả bấy nhiêu để trả lại cho dòng sông thì không có vấn đề gì. Đằng này, người ta để cho khô hạn rồi khi chớm báo lũ về xả lập tức hàng nghìn khối nước xuống chỉ trong tích tắc, hẳn gây hậu quả khôn lường.
Ngoài ra, còn do vấn đề quy hoạch. Hồ Kẻ Gỗ 200 triệu khối nước ngày xưa không bao giờ thấy dân kêu lũ. Nay người ta lại kêu hồ gây lũ. Đó là do đường quốc lộ 1 chạy sau hồ được đắp cao hơn hồ, như một cái đê, trong khi cửa cống xả bé tí, gây ra tình trạng đằng trước ngập, đằng sau không có lũ.
Trong tất cả các hội nghị Đồng bằng sông Cửu Long, từ thời Thủ tướng Võ Văn Kiệt, bao giờ các đồng chí lãnh đạo cũng nhấn mạnh phải lấy quy hoạch thủy lợi làm sườn, để các quy hoạch khác tuân thủ. Nhưng những người thực hiện quy hoạch lại không làm đúng. Quy hoạch Hà Nội ở vùng trũng thì tất yếu sẽ ngập. Vận hành hồ thủy điện không đúng quy trình, thiếu hiểu biết sẽ dẫn đến lũ lụt, hạn hán không theo quy luật.
Chuyên gia Nguyễn Ty Niên .
Theo ông, Luật Tài nguyên nước đang được sửa đổi cần đưa vào những nội dung gì?
Tôi cho rằng, việc giải tán Bộ Thủy lợi trước đây là sai lầm. Tôi hy vọng Luật Tài nguyên nước sửa đổi đảm bảo được sự phối hợp giữa quản lý và điều hành ở một thể thống nhất. Ta cần một nhạc trưởng về quản lý nước.
Cụ thể, nên thống nhất ở một Bộ trong quản lý tài nguyên nước và biến đổi khí hậu sẽ có hiệu quả hơn. Hiện nay, ba Bộ TN&MT, NN&PTNT, Công Thương cùng quản lý khiến chồng chéo dẫn đến hậu quả phân tán và không có hiệu lực. Dân bị thiệt hại là do tách rời giữa quy hoạch điện và quy hoạch nguồn nước.
Chúng ta nên nhớ rằng, quy hoạch nguồn nước là thể thống nhất thông suốt. Tài nguyên nước là tài nguyên đặc biệt chi phối toàn xã hội và có tác động lan tỏa. Đặc thù này đòi hỏi một bộ máy quản lý phù hợp.
Sự chồng chéo hiện nay dẫn đến yếu thế trước mọi tranh chấp. Ví dụ, vụ thủy điện An Khê, Kanak. Nhà máy thủy điện không xả nước dẫn đến hàng trăm nghìn tấn mía chết khô. Nhưng khi mới mưa về thì xả ào ạt trôi hết trâu bò. Dân kiện, nhưng cuối cùng nhà máy thủy điện chỉ bồi thường được khoảng 4 tỷ đồng. Chỉ có người dân là thiệt thòi nhất và yếu thế nhất trong các ảnh hưởng về môi trường nước.
Có nguy cơ nào đối với an ninh lương thực và sinh thái trước thực trạng cạn kiệt của các dòng sông?
Có những thay đổi phải lâu dài mới biết được. Những dòng cá di chuyển để sinh đẻ nay còn như trước không? Chẳng hạn, giống cá mòi thời gian sau Tết thường ngược sông Hồng ra biển đẻ trứng, nay như thế nào? Trước đây, các thuyền cá bắt được rất nhiều loài cá này, rất dễ mua. Nhưng nay thì không có.
Tại buổi làm việc với đoàn giám sát của Ủy ban thường vụ Quốc hội về việc thực hiện chính sách pháp luật về tài nguyên môi trường tại các khu kinh tế, làng nghề của Hải Phòng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Dương Anh Điền đã khẳng định...
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng các đơn vị chuyên ngành và các địa phương đang triển khai nhiều chương trình, dự án nhằm kiểm soát ô nhiễm, quản lý và xử lý chất thải khu vực nông thôn.
Cư dân sống gần công trình bô xít nhôm Tân Rai (huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng) phản ánh, nguồn nước từ nhà máy alumin thải ra có mùi hắc, sủi bọt, nhờn, nước nhiễm bẩn khiến cá nuôi chết hàng loạt.
Theo phóng viên TTXVN tại Liên hợp quốc, ngày 17/11, tại Indonesia, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon nhấn mạnh nạn phá rừng không những đe dọa khí hậu của hành tinh và phát triển kinh tế quốc gia, mà còn đe dọa cả các cộng đồng có nguồn thu nhập, văn hóa và lối sống dựa vào những khu rừng.
Dự án “Hỗ trợ cải thiện tình trạng Dinh dưỡng và nước sạch thông qua tăng cường năng lực chính quyền địa phương ở một số huyện nông thôn Việt Nam” được triển khai thí điểm tại 11 xã thuộc huyện Từ Liêm và huyện Thanh Trì, từ năm 2010 đến 2013.
Do hoạt động khai thác khoáng sản tại điểm mỏ Lũng Luông thuộc mỏ Lũng Riệc, xã Quốc Toản, huyện Trà Lĩnh, Cao Bằng, của Công ty Cổ phần Khoáng sản Nikko Việt Nam, nên vào ngày 11/6/2011, mỏ nước Cốc Bó, xóm Nà Danh, xã Nguyễn Huệ, huyện Hòa An đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến đời sống của người dân.
Ngày 11/9, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Thuận đã đình chỉ hoạt động khai thác titan của Công ty Cổ phần Dương Anh, do công ty này để xảy ra sự cố vỡ bờ bao tại bãi xả thải làm cát tràn ngập hoa màu và nhà dân tại thôn Văn Kê, xã Tân Thành, huyện Hàm Thuận Nam.
Chỉ còn 5 tháng nữa Luật thuế bảo vệ môi trường (BVMT) sẽ được áp dụng (từ ngày 1/1/2012). Luật điều chỉnh 8 nhóm hàng được xem là tác động đến môi trường trong quá trình sản xuất, sử dụng.
Sớm tháo gỡ, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường gây bức xúc dư luận ở các làng nghề trên địa bàn huyện Thường Tín là thông tin được Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Thường Tín Lê Thanh Sơn chính thức cung cấp tới đại diện các cơ quan báo chí.
Sau gần ba năm thực hiện quyết định của Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Nam về quy hoạch ngắn hạn vùng nuôi tôm thẻ chân trắng trên cát ven biển thuộc ba xã Bình Hải, Bình Dương và Bình Minh thuộc huyện Thăng Bình, với tổng diện tích 131,1ha đã đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân nuôi trồng thủy sản.
Hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đã có mức tăng trưởng mạnh trong năm 2011, giá trị thương vụ đạt 4,7 tỉ đô la Mỹ, trong đó các thương vụ có yếu tố nước ngoài chiếm 66% về giá trị.
Hiện nay, việc quy hoạch hệ thống thoát nước trên địa bàn TPHCM chỉ đạt 30% nhu cầu khi hệ thống thoát nước chỉ có trong phạm vi khoảng 860 ki lô mét vuông trên tổng diện tích 2.095 ki lô mét vuông của cả thành phố; như vậy tình trạng ngập vẫn còn xảy ra trong thời gian tới.
“Nguyên nhân chính là tốc độ phát triển nhanh quá nhưng không có sự kết nối của các nguồn lực khác nhau để phát triển mà chỉ sử dụng nguồn nhân lực của các doanh nghiệp nhà nước”.
Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế cần đòi hỏi thay đổi tư duy và diễn ra trên tất cả các khâu của nền kinh tế. Có 2 vấn đề cần lưu ý: tính hệ thống và bước đi của tiến trình tái cấu trúc.
“Một trong những nghiệp vụ rửa tiền nhìn thấy ở Việt Nam là thông qua hoạt động mua bán chứng khoán hoặc bất động sản để người ta chứng minh hoạt động thu nhập đấy từ kinh doanh siêu lợi nhuận. Đây cũng là một dấu hiệu cần phải phòng chống”.
Nói lên mong muốn của cộng đồng doanh nghiệp về sự điều hành chung sâu sát và linh hoạt hơn trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay, song đại biểu Quốc hội - doanh nhân Nguyễn Thị Nguyệt Hường cũng nhìn nhận rằng "trên thực tế Chính phủ làm việc quần quật hơn cả nông dân".
Nguồn lực ở đâu để duy trì tỉ lệ đầu tư công như hiện nay, tôi cho đó là câu chuyện không đơn giản. Ngân sách Nhà nước cho đầu tư công rất cao nhưng hiệu quả thu lại quá thấp. Tiếp đến là nguồn vay, hiện nay quy mô nợ của Việt Nam (nợ công cũng như nợ nước ngoài) đang ở mức rất cao, gây ra những dấu hiệu rủi ro cao do sử dụng không hiệu quả.
168.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được giảm 3.500 tỷ đồng tiền thuế là một trong các con số đáng chú ý tại báo cáo sơ kết việc thực hiện nghị quyết số 08/2011/QH 13 của Quốc hội, bổ sung một số giải pháp về thuế nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và cá nhân.
Ngay trước thềm kỳ họp Quốc hội thứ ba sẽ khai mạc vào sáng 21/5, Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội đã gửi đến các vị đại biểu một số ý kiến về kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2011 và tình hình triển khai nhiệm vụ năm 2012.
Sau gần 25 năm đổi mới, bộ mặt kinh tế, xã hội Việt Nam đã khác hẳn. So với 10 năm trước, đời sống của dân chúng nói chung hiện nay được cải thiện nhiều, vị trí của Việt Nam trên thế giới cũng tăng lên đáng kể. Rõ ràng ở đây có vấn đề hiệu suất phát triển, có khả năng bỏ lỡ các cơ hội mà nguyên nhân sâu xa nằm ở cơ chế, ở sự chậm hoàn thiện cơ chế thị trường, ở năng lực nắm bắt cơ hội, và việc thực thi các chính sách, vì các điều kiện về bối cảnh khu vực và cơ hội phát triển Việt Nam không bất lợi so với các nước lân cận.
Bàn cờ kinh tế VN bị chia thành rất nhiều mảnh nhỏ. Các mảnh này thường bị chi phối bởi các nhóm độc quyền và đặc quyền. Điểm yếu cơ bản nhất trong mô hình tăng trưởng của Việt Nam là tăng trưởng chủ yếu nhờ vào việc bán tài nguyên và gia công trình độ thấp, nhờ vào tăng lượng đầu tư và lấy khu vực kinh tế nhà nước vốn kém hiệu quả làm chủ đạo.
Việt Nam tăng 18 bậc lên vị trí thứ 71 trong bảng chỉ số về môi trường thương mại toàn cầu năm 2010 vừa được WEF công bố. Trong tổng số 125 nền kinh tế được WEF xem xét năm nay Singapore và Hồng Công tiếp tục dẫn đầu thế giới về phương diện tạo điều kiện thuận lợi cho tăng cường trao đổi thương mại toàn cầu.
Hiện nay quy mô của các vùng kinh tế trọng điểm (VKTTĐ) đã mở rộng đến gấn 25% diện tích và chiếm khoảng 70% thu nhập kinh tế của cả nước. Một vấn đề đặt ra là: quan điểm ngày càng mở rộng quy mô diện tích của các VKTTĐ của Việt Nam có hợp lý hay không? Làm thế nào để các VKTTĐ phải thực sự là động lực tăng trưởng và phát triển kinh tế của cả nước ,có một thế đứng vững chắc trong tương lai nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.
Ngày 17-5, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH-ĐT) đã tổ chức hội thảo tham vấn cho dự thảo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) 5 năm 2011-2015, với sự tham gia của đại diện các cơ quan quốc tế. Nội dung chủ yếu nêu lên bức tranh toàn cảnh về KT-XH, cùng những vấn đề liên quan khi nước ta bước vào giai đoạn "đệm" chuyển tiếp để cơ bản trở thành nước công nghiệp hóa vào năm 2020.
Bên cạnh những vấn đề quản lý đô thị, trung tâm hành chính quốc gia… thì bài toán kinh tế là băn khoăn lớn nhất khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về đồ án quy hoạch chung xây dựng Thủ đô, sáng 11/5.
Kể từ khi khu kinh tế ven biển đầu tiên là Chu Lai được thành lập năm 2003, đến nay đã có 14 khu kinh tế biển được thành lập, gồm 2 khu ở đồng bằng sông Hồng, 10 khu ở vùng duyên hải miền Trung và 2 khu ở miền Nam. Theo Quy hoạch phát triển các KKT biển đến năm 2020 cả nước sẽ có 15 khu kinh tế biển với kinh phí đầu tư khoảng 162.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho khoảng 500.000 ngàn người.
Tại bài viết mới nhất trên blog của mình, TS. Trần Công Hòa đã phân tích và đưa ra một số khuyến nghị về hoạch định chính sách và điều hành nền kinh tế 2010: tiếp tục giảm giá VND; cắt giảm chi tiêu công; tăng tính độc lập của NHNN; kiên quyết cho phá sản những doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ; điều chỉnh chính sách thuế ở một số lĩnh vực theo phương thức lũy tiến; phát triển công nghiệp phụ trợ;...
Tăng trưởng luôn luôn là một cuộc trường chinh. Vì vậy, không thể chỉ vì tăng trưởng ngắn hạn mà hy sinh sự ổn định và bền vững trong dài hạn. Cổ nhân ngày xưa có câu “dục tốc bất đạt”, không những thế cái giá phải trả cho kinh tế bất ổn rất lớn, chỉ cần nhìn sang mấy nước xung quanh như Thái Lan, Indonesia hay Philippines là có thể thấy rất rõ điều này.
Cải cách cơ cấu là một đòi hỏi nghiệt ngã đối với tất cả các nước muốn tiến bước trên con đường đi đến phồn vinh. Thế nhưng, có nhiều nước không chủ động vượt qua đòi hỏi này khi tình thế kinh tế còn thuận lợi và thường bắt đầu nó quá muộn khi đất nước đã rơi vào khủng hoảng. Điều này lý giải tại sao nhiều nước có khởi đầu tốt nhưng rồi sa lầy trong cạm bẫy của mức thu nhập trung bình ...
Năm 2009, tăng trưởng GDP đạt 5,32%; lạm phát được kiềm chế dưới 7%; hệ số ICOR là 5, 16. Những con số này có thể cho cảm nhận kinh tế vĩ mô đang ở tình trạng khá ổn định. Tuy nhiên Tổng cục Thống kê cho rằng các cân đối vĩ mô chưa thật vững chắc, bất bình đẳng giầu nghèo tăng, chậm được khắc phục,...
Nền kinh tế của Việt Nam đã và đang ngày một trở nên phức tạp hơn, với các cơ chế, thị trường, tổ chức và lực lượng kinh tế mới ra đời trong suốt hơn hai thập niên đổi mới. Sự gấp gáp của cuộc đua tranh kinh tế được nhân lên bằng hành trình hội nhập, trong đó Việt Nam là thành viên mới của WTO.
