Nhiều doanh nghiệp (DN) sản xuất hàng xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước thời điểm nhạy cảm khi có nguy cơ phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá từ Hoa Kỳ. Đó là sản phẩm dệt may, thép, đồ gỗ, một số sản phẩm về đinh, ốc vít bằng thép. Hoa Kỳ không sản xuất nhiều sản phẩm dệt may, còn với đồ gỗ thì Hoa Kỳ thường hay khởi kiện các nhà sản xuất Trung Quốc, nên các DN Việt Nam cần phải cẩn trọng. “Lịch sử đã có những vụ kiện của Hoa Kỳ với các mặt hàng của Trung Quốc và Đài Loan liên quan tới đinh, ốc vít bằng thép, nên DN Việt Nam cũng phải chú ý”, TS. Peter John Koenig (Công ty luật Squire Sanders Hoa Kỳ), người có 25 năm kinh nghiệm với các vụ kiện chống bán phá giá đưa ra cảnh báo với các DN Việt Nam tại Hội thảo về kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp liên quan đến xuất khẩu Việt Nam được tổ chức ngày 10/3 tại Hà Nội.
Nêu ra vấn đề các quốc gia đang có xu hướng tăng cường áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại với những DN xuất khẩu từ các quốc gia khác, chuyên gia này cho biết thêm, sau khủng hoảng kinh tế, khi các DN nước nhập khẩu có nhiều tiền hơn, thì họ cũng sẽ quan tâm hơn tới việc kiện cáo. “Do đó, nếu các DN không chú ý tới xu hướng này thì sẽ không có hành động thích ứng để bảo vệ quyền lợi và giảm thiểu những tác động từ những vụ kiện”, TS. Peter John Koenig nói.
Theo TS. Nguyễn Thị Thu Trang (Hội đồng tư vấn về phòng vệ thương mại của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI), nhiều DN vẫn nghĩ rằng, các nước nhập khẩu áp dụng biện pháp chống bán phá giá với DN khác, chứ không liên quan tới mình, nên không có những biện pháp tích cực. Trong khi đó, xu hướng áp thuế chống bán phá giá thường theo một nhóm sản phẩm xuất khẩu. “Vì vậy, DN thường bất ngờ hoặc gặp khó khăn khi sản phẩm của mình cũng bị áp thuế”, bà Trang nói.
Thống kê của VCCI cho thấy, trong năm 2009, hàng hoá Việt Nam bị điều tra trong 7 vụ phòng vệ thương mại ở 6 thị trường. Trong đó, điều tra chống bán phá giá 5 vụ, 1 vụ điều tra chống trợ cấp và 1 vụ điều tra áp dụng biện pháp tự vệ.
“Điều đáng chú ý là lần đầu tiên hàng hoá xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với một vụ kiện chống trợ cấp (vụ Hoa Kỳ điều tra chống trợ cấp đối với túi nhựa PE Việt Nam). Đây là thách thức lớn bởi hàng hoá Việt Nam không còn được miễn trừ khỏi các vụ kiện chống trợ cấp ở Hoa Kỳ. Hơn nữa, Việt Nam chưa có kinh nghiệm đối phó với các vụ kiện chống trợ cấp, chưa từng có cơ chế để đối phó với vụ kiện mà Chính phủ là một bên của vụ kiện”, bà Trang nêu vấn đề mới phát sinh trong quá trình tham gia thương mại quốc tế của các DN hiện nay.
Theo TS. Peter John Koenig, DN cần chuẩn bị tinh thần “sống chung” với các vụ kiện của nước nhập khẩu. “Bên cạnh đó, nên có hệ thống sổ sách minh bạch để sẵn sàng cung cấp thông tin trong cuộc điều tra của nước nhập khẩu”, TS. Peter nói.
Còn theo lãnh đạo Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương), phương án đa dạng hoá thị trường, đa dạng hoá sản phẩm mà cơ quan chức năng khuyến cáo các DN trước đây vẫn cần được DN áp dụng trong thời điểm này, nhằm tránh những khả năng bị kiện của các nước nhập khẩu.
“DN xuất khẩu của Việt Nam cần phối hợp tích cực với những nhà nhập khẩu của các thị trường. Việc cung cấp thông tin thường xuyên của đối tác nhập khẩu sẽ giúp các DN vừa biết được dung lượng của thị trường, vừa biết được thị phần của hàng có xuất xứ từ Việt Nam để tránh được những vụ kiện của nước nhập khẩu”, bà Nguyễn Chi Mai, Trưởng ban chống bán phá giá, trợ cấp, tự vệ (Cục Quản lý cạnh tranh) khuyến cáo DN.
Đánh giá của các chuyên gia nước ngoài cho thấy, DN Việt Nam có lợi thế hơn DN ở một số nước khác trong việc ứng phó với những vụ kiện. Đó là do quy mô nhỏ và vừa, nên DN có khả năng liên kết để cung cấp thông tin hữu ích. DN các nước khác (đơn cử như Trung Quốc) khó làm điều này hơn bởi quy mô DN lớn, có khả năng cung cấp các đơn hàng lớn, nên việc liên kết giữa các DN trong cùng một ngành hạn chế hơn. DN Việt Nam cần khai thác lợi thế này.
Theo thông tin từ Cục Quản lý cạnh tranh, trong tháng 5 hoặc tháng 6/2010, đơn vị này sẽ đưa vào vận hành thí điểm bản tin cảnh báo các mặt hàng có nguy cơ bị kiện cao như dệt may, đồ gỗ, da giày... ở một số thị trường trọng điểm.
