Nhập siêu từ Trung Quốc: Đến cây tăm cũng phải nhập!

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc là câu chuyện kéo dài từ 10 năm nay, thậm chí tốc độ nhập siêu từ thị trường này đang ngày càng tăng nhanh. Phải chăng không có lời giải cho bài toán này?

So liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy, nhập khẩu từ Trung Quốc tăng nhanh, thể hiện sự mất cân bằng ngày càng tăng trong quan hệ thương mại Việt - Trung. Nếu như năm 2006, kim ngạch thương mại hai nước mới chỉ trên 10,4 tỷ USD thì hết năm 2009 tổng giá trị thương mại hai chiều giữa hai quốc gia đã đạt trên 26,2 tỉ USD (chiếm khoảng 17% tổng kim ngạch XNK của Việt Nam, nhưng chiếm chưa đến 1% tổng kim ngạch XNK của Trung Quốc).

Xu thế khó cưỡng

Hệ quả là nhập siêu từ Trung Quốc trong tổng nhập siêu năm 2009 của Việt Nam đã lên tới hơn 90%. Năm 2009 - năm bị ảnh hưởng nặng bởi suy thoái kinh tế toàn cầu, mức nhập siêu từ Trung Quốc của Việt Nam cũng đã lên tới 11,53 tỷ đô la. Trong 2 quý đầu năm nay, nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc vào khoảng 6,23 tỷ USD, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm 2009 và xấp xỉ mức nhập siêu của cả nước tính trong cùng thời kỳ. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, đây là con số rất đáng báo động.

Đáng lưu ý, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đang được điều chỉnh theo hướng hạn chế dần việc xuất khẩu nhóm hàng nguyên liệu, nhiên liệu và khoáng sản thô. Song, đây lại là nhóm hàng chiếm tỷ trọng trung bình khoảng 55 - 60% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Ở nhóm hàng xuất khẩu có thể đẩy mạnh và hiện chiếm tỷ trọng trung bình từ 15 - 20% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc - nhóm nông, thủy sản - thì sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam so với hàng của chính Trung Quốc và các quốc gia trong nhóm ASEAN 6 (Thái Lan, Malaysia...) lại yếu. Việc xuất khẩu nhóm hàng này mang tính manh mún, thời vụ và phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu của đối tác, mặc dù tiềm năng của Việt Nam còn lớn. Việt Nam lại chưa có cách thức tổ chức thị trường một cách bài bản để tập trung vào xuất khẩu một số sản phẩm có thế mạnh.

Trong khi đó, Trung Quốc từ trước đến nay vẫn chiếm thế thượng phong về xuất khẩu các thiết bị, nguyên vật liệu thiết yếu phục vụ cho sản xuất ở Việt Nam, chưa kể đến các mặt hàng tiêu dùng. Việc cắt giảm thuế quan đối với Danh mục hàng hóa thông thường (bao gồm hơn 7.000 sản phẩm) từ năm 2005 đến nay theo Hiệp định Tự do thương mại ASEAN - Trung Quốc, trong khi danh mục này chủ yếu là các sản phẩm công nghiệp mà Trung Quốc có thế mạnh, càng khiến cho cơ hội tiêu thụ hàng hóa Trung Quốc tại Việt Nam tăng lên. Ngược lại, về phía Việt Nam, tỷ trọng xuất khẩu nhóm hàng này từ Việt Nam sang Trung Quốc rất thấp so với tương quan của các nước khác trong khu vực. Thống kê của Bộ Công Thương cho thấy, tỷ trọng xuất khẩu của nhóm hàng công nghiệp, linh kiện, thiết bị của Việt Nam chỉ đạt 8,7% trong tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc, trong khi con số này của Philippines là 88,78%, Malaysia là 70% và Thái Lan là 52,5%.  Ngoài ra, do hàng Trung Quốc có giá thành thấp, chất lượng vừa phải, nên việc lựa chọn hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc gần như là không thể cưỡng lại được đối với nhiều doanh nghiệp, do vốn đầu tư thấp và thời gian thu hồi vốn nhanh, lợi nhuận cũng cao hơn.

Cần thêm những "hàng rào" hiệu quả

Như đã nêu, nhập siêu từ Trung Quốc đang chiếm tới hơn 90% tổng nhập siêu của Việt Nam. Như vậy, có thể nói, nếu giải được bài toán nhập siêu từ Trung Quốc, Việt Nam có thể giải quyết được bài toán nhập siêu hiện đang là nhiệm vụ quan trọng trong công tác điều hành XNK hàng hóa. Nhận thức được vấn đề này, từ năm 2007, Bộ Thương mại (cũ) đã có Quyết định 23/2007/QĐ-BTM phê duyệt đề án phát triển XNK hàng hóa với Trung Quốc giai đoạn 2007 - 2015 với mục tiêu là giảm tỷ trọng nhập siêu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, sau hơn nửa chặng đường thực hiện đề án, theo đánh giá của Vụ Tài chính ngân hàng (Bộ Tài chính), các giải pháp trong đề án tuy đã rất cụ thể, đồng bộ, nhưng lại thiếu các giải pháp cụ thể mang tính thực tiễn! Kết quả, mục tiêu của đề án là giảm tốc độ nhập siêu từ Trung Quốc đã không đạt được.

Các giải pháp khác tiếp tục được đề xuất. Tuy vẫn theo hướng hạn chế nhập khẩu và thúc đẩy xuất khẩu, song với góc nhìn từ cơ quan quản lý tài chính, Vụ Tài chính Ngân hàng đã đưa ra nhiều giải pháp liên quan đến thuế quan như: rà soát các chính sách hiện hành trong khuôn khổ của WTO để thiết lập hàng rào mậu dịch một cách hợp lý; kiểm soát chặt chẽ hàng tiểu ngạch, đặc biệt là hàng nhập lậu… Cơ quan này cũng cho rằng nên hạn chế nhập khẩu các hàng hóa, sản phẩm kém chất lượng thông qua việc thiết lập hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn hàng hóa với nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, hàng tiêu dùng..., đặc biệt là máy móc, thiết bị lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường và các sản phẩm tiêu dùng.

Bên cạnh đó, để có thể đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc, Bộ Công Thương cần lập một bộ phận nghiên cứu toàn diện về thị trường Trung Quốc để cập nhật thường xuyên chính sách  thương mại của thị trường này về nhu cầu nhập khẩu hàng hóa; chính sách hỗ trợ xuất khẩu…

Tăm tre cũng phải nhập

Không chỉ nhập khẩu theo đường tiểu ngạch, trong thời gian gần đây, tăm tre đã và đang trở thành mặt hàng nhập khẩu theo đường chính ngạch với số lượng ngày càng tăng.

Phần lớn mặt hàng tăm tre nhập có xuất xứ Trung Quốc đại lục và Đài Loan. Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, tăm tre nhập khẩu từ Trung Quốc về TPHCM khoảng 286 tấn, trị giá gần 40.000 USD. Thống kê riêng tại Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1 cho thấy, trong 6 tháng đầu năm nay, mặt hàng này đã được nhập khẩu qua cảng Cát Lái ước lên tới 714 tấn, với kim ngạch tương đương 99.679 USD.

Nguyên nhân quan trọng nhất là giá tăm tre nhập khẩu rẻ hơn nhiều so với tăm tre sản xuất trong nước. Hiện giá mặt hàng này khoảng 2,6 triệu đồng/tấn (chưa có thuế), chỉ bằng một nửa giá tăm trong nước. Mặt khác, sản phẩm nhập khẩu đa dạng chủng loại, bao bì đóng gói đẹp mắt, phù hợp với nhu cầu nhiều đối tượng. Hiện thuế nhập khẩu áp dụng đối với mặt hàng này từ Trung Quốc là 10%, Đài Loan là 25%.

(Doanh nhân)