Mặc dù nhiều người cho rằng thế giới đã thoát ra khỏi cuộc suy thoái kinh tế. Nhưng cuộc khủng hoảng nợ ở Hy Lạp lại hé lộ khủng hoảng kinh tế đang chuyển sang giai đoạn mới mà đặc điểm bao trùm của nó là gánh nặng nợ nần của các chính phủ.
Cuộc khủng hoảng ở Hy Lạp gây ra nhiều bất ổn kinh tế. Ảnh chỉ có tính minh họa
Trong cuộc khủng hoảng vừa qua, nhờ rút được bài học từ thập niên 1930, chính phủ các nước đã phản ứng nhanh và mạnh khi tầm mức của cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu lộ rõ vào cuối 2008.
Nợ công – mối lo mới
Các ngân hàng trung ương như Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã cắt giảm mạnh lãi suất và dành những khoản vay lớn cho các tổ chức tài chính và các nhà đầu tư gặp khó khăn. Mỹ và nhiều nước khác đã đưa ra các chương trình kích thích kinh tế, cắt giảm thuế và tăng chi tiêu. Cơn hoảng loạn được chặn lại.
Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), kinh tế thế giới có thể tăng trưởng 4,3% trong năm 2010 và 2011, trong đó kinh tế Mỹ có thể tăng trưởng gần 3%.
Tuy nhiên, khủng hoảng nợ ở Hy Lạp đang thách thức những đánh giá lạc quan và nó chứng tỏ rằng hãy còn quá sớm để ăn mừng thắng lợi. Khủng hoảng nợ ở Hy Lạp ám chỉ rằng khủng hoảng kinh tế đang chuyển sang giai đoạn mới, mà đặc điểm bao trùm của nó là gánh nặng nợ nần của các chính phủ trong xã hội tiên tiến.
3 thách thức chủ yếu của nền kinh tế toàn cầu
Thứ nhất, phúc lợi xã hội cao trong khi xã hội ngày càng già đi; thứ hai, nợ của khu vực tư nhân quá cao do cho vay thế chấp và tín dụng tiêu dùng ở Mỹ và nhiều nước khác; thứ ba, thương mại toàn cầu rất mất cân đối, trong khi một số nước xuất siêu khổng lồ, đặc biệt là Trung Quốc, thì nhiều nước khác lại nhập siêu lớn, rõ nhất là Mỹ. Cả 3 vấn đề này cùng đe doạ tiến trình phục hồi và có thể đẩy kinh tế thế giới trở lại suy trầm.
Để đối phó với thâm hụt ngân sách, các nước đã phát triển có thể cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế. Mặc dù những biện pháp này có thể sẽ cản trở phục hồi kinh tế nhưng nếu không thực hiện thì có thể dẫn tới khủng hoảng tài chính.
Người cho vay, do lo ngại trước mức dư nợ khổng lồ, sẽ đòi lãi suất cao hơn. Trái phiếu chính phủ, vốn trước đây được ban hành với lãi suất thấp, sẽ bị mất giá. Các ngân hàng trên toàn thế giới, vốn nắm giữ nhiều trái phiếu của các chính phủ, sẽ bị thua lỗ lớn. Các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính cũng rơi vào tình trạng tương tự. Hệ thống tài chính lại bị rơi vào thế kẹt.
Tình thế tiến thoái lưỡng nan của Hy Lạp không phải là duy nhất. Khác chăng chỉ là tầm mức. Năm 2009, Hy Lạp thâm hụt ngân sách tương đương với gần 14% GDP và tổng dư nợ khoảng 115% GDP. Thâm hụt ngân sách của Italia cũng vào khoảng 5% GDP và tổng dư nợ 116%. Tây Ban Nha thâm hụt 11% GDP và tổng dư nợ 53% GDP còn thâm hụt của Đức là 3% và tổng dư nợ 73% GDP. Ở Mỹ, thâm hụt ngân sách tương đương với 9,9% GDP và tổng dư nợ 53% GDP…
Tình hình này cũng đang xảy ra, tuy ở mức độ nhẹ hơn, đối với tổng dư nợ của các hộ gia đình ở các nước đã phát triển. Do nợ tăng hoặc do chủ nợ thắt chặt hơn điều kiện cho vay, chi tiêu của người tiêu dùng sẽ bị cắt giảm, làm xói mòn một trụ cột quan trọng của tiến trình phục hồi.
Tất cả các nước cùng đang đứng trước thách thức phải thay đổi những chính sách, cách hành xử và thói quen vốn đã đan quyện vào xã hội, chính trị và kinh tế của họ.
Lãnh đạo 16 quốc gia thuộc khu vực sử dụng đồng euro phê duyệt kế hoạch viện trợ khẩn cấp cho Hy Lạp trị giá 160 tỉ euro hồi cuối tuần qua, kèm theo đó là kế hoạch thực hiện một cơ chế ổn định lâu dài.
Không chỉ Hy Lạp mà một số nền kinh tế dễ bị tổn thương tại khu vực đồng euro cũng đang gặp rắc rối. Những nước như Anh và Mỹ cũng đang rơi vào tình thế nguy hiểm nếu không hành động khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng tài chính công bị kiệt quệ.
Cảnh báo tổng nợ của các địa phương Trung Quốc tính đến cuối năm 2009 đã lên đến 11.400 tỉ nhân dân tệ (khoảng 1.700 tỉ USD), tương đương 1/3 GDP của Trung Quốc cùng năm. Số tiền này là để cho các dự án ở các địa phương. Dự báo đến năm 2011, các địa phương Trung Quốc sẽ còn vay thêm 12.700 tỉ nhân dân tệ nữa (trên 1.200 tỉ USD), và còn dự báo rằng 25% số nợ trên sẽ biến thành nợ xấu.
Theo nhận định của các nhà kinh tế Trung Quốc, kinh tế thế giới vẫn chưa thực sự thoát khỏi khủng hoảng, dù cho gói cứu trợ cho Hy Lạp mới được phê chuẩn và thị trường vốn đang tăng mạnh.
Trong thời gian khủng hoảng tài chính vừa qua, nhiều quốc gia đã phải tăng cường vay nợ từ bên ngoài để trang trải các chương trình kích cầu và giải quyết khó khăn kinh tế trong nước. Thực tế này dẫn tới sự phình to của nợ quốc gia sau khủng hoảng.
Vào cuối những năm 50, công ty Grumman đã thiết kế máy bay cảnh báo sớm thế hệ mới với động cơ cánh quạt tuabin và hệ thống radar phát hiện xử lý thông tin dẫn đường và chỉ huy trên khoang đa năng.
Mọi tranh cãi căng thẳng trong tiến trình thành lập Chính phủ mới tại Anh đã kết thúc vào rạng sáng 12-5 (giờ Việt Nam), chỉ ít giờ sau khi Thủ tướng Anh Gordon Brown đệ đơn xin từ chức lên Nữ hoàng. Lãnh đạo đảng Bảo thủ David Cameron (43 tuổi), cùng ngày, đã chính thức trở thành Thủ tướng trẻ tuổi nhất của xứ sở Sương mù trong gần 2 thế kỷ qua.
Theo tờ “China Daily” ngày 12/5 đưa tin, cựu phó đại diện thương mại Mỹ Susan G Esserman cho biết, Mỹ sẽ không công nhận địa vị nền kinh tế thị trường của Trung Quốc trước năm 2016 và kiến nghị, hai nước Trung - Mỹ phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc của WTO khi thực hiện biện pháp cứu trợ thương mại với đối phương.
1.000 tỉ USD giải cứu đồng euro mới chỉ là liệu pháp cấp cứu để “con bệnh” euro qua cơn nguy kịch gần kề. Cũng như gói giải cứu Hi Lạp mới chỉ để nước này khoan sụp đổ trong ba năm tới. Những gì Hi Lạp hay châu Âu đang trải qua sẽ có thể xảy ra ở bất cứ quốc gia - con nợ nào nếu như không kịp thời điều chỉnh cách nhìn với công nợ và tầm nhìn trong đầu tư...
“Ngày thứ năm kinh hoàng” tại phố Wall làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu. Không lâu sau đó, châu Âu buộc phải ra tay cứu Hy Lạp trước nguy cơ khủng hoảng lan rộng tại khu vực sử dụng đồng euro...
Cuộc khủng hoảng tài chính bùng nổ ở Mỹ năm 2008 rồi lan ra thành cuộc suy thoái kinh tế toàn thế giới. Từ khủng hoảng ai cũng thấy hệ thống tài chính-ngân hàng của nền kinh tế phát triển nhất thế giới này cần phải được “đại tu”, phải có những luật lệ rõ ràng và chặt chẽ giám sát các hoạt động tài chính nhằm tránh tái diễn một cuộc khủng hoảng mới.
Ngày 2-5 vừa qua, Bộ trưởng Tài chính các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) và IMF đã chính thức khởi động kế hoạch trợ giúp Hy Lạp trị giá 110 tỷ EUR (tương đương 147 tỷ USD). Tuy nhiên, để nhận được gói cứu trợ nhằm giải quyết khủng hoảng nợ, Hy Lạp đã phải đưa ra các biện pháp cắt giảm chi tiêu mạnh tay và điều này có nguy cơ đẩy Athens vào thế “hiểm nghèo” hơn khi khu vực sản xuất và sức mua của người dân sụt giảm mạnh.
Những ngày này, nguy cơ khủng hoảng nợ công của Athens có thể lan rộng sang các nước khác ở châu Âu đang khiến giới đầu tư toàn cầu như ngồi trên đống lửa.
Hãng tin Reuters tại Washington ngày 7/5 đưa tin, cố vấn cấp cao các vấn đề Mỹ Latinh của Tổng thống Barack Obama - Daniel Restrepo hôm qua cho biết, Mỹ không hề coi việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh là mối đe dọa cho Mỹ và các công ty của quốc gia này.
Do kinh tế tăng trưởng bùng nổ, nước đang ra đi khỏi Trung Quốc: các ao hồ đang bốc hơi, các sông băng tan chảy, các dòng sông khô cạn. Hơn 50 thành phố Trung Quốc đã ghi nhận sự sụt lún liên tục, 75% rừng bị phá hủy...
Báo chí quốc tế gần đây xôn xao chuyện người đồng sáng lập mạng xã hội Facebook, anh Eduardo Saverin, xin từ bỏ quốc tịch Mỹ và cư trú dài hạn ở Singapore nhằm tránh thuế suất thuế thu nhập cao ngất ngưởng ở Mỹ.
Hôm 20/5, lãnh đạo 8 nền kinh tế phát triển gồm Anh, Canada, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Nga và Mỹ (G8) đã kết thúc hội nghị thượng đỉnh thường niên của nhóm tại Trại David (Maryland, Mỹ).
Các nhà lãnh đạo của Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng đến các công cụ kích thích kinh tế để chặn đà suy giảm tăng trưởng. Nhưng theo giới quan sát, Bắc Kinh giờ không còn nhiều lựa chọn như trước.
Ngày 29-4 vừa qua, Thủ tướng Đức Angela Merkel lên tiếng bà sẽ gửi đoàn bác sĩ đến Ukraina để thảo luận với Tổng thống Viktor Yanukovich về việc đưa cựu Thủ tướng Tymoshenko đến Đức để chữa bệnh theo yêu cầu của bà Tymoshenko.
Trong những ngày gần đây, tình hình tại biển Đông lại có xu hướng nóng lên với những tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines. Đây là điều dễ hiểu vì lợi ích tại biển Đông đối với Trung Quốc và các nước tuyên bố chủ quyền ở khu vực này là rất lớn.
Một kế hoạch của chính phủ trung ương Trung Quốc nhằm tạo ra sự đột phá lớn trong công nghiệp du lịch trên hòn đảo nhiệt đới Hải Nam dự báo sự tăng trưởng vượt bậc trong kinh tế. Tuy nhiên, nó cũng làm rộng thêm khoảng cách giữa người giàu và người nghèo mà Bắc Kinh đang cố gắng thu hẹp.
So với phương Tây, các tổ chức xã hội của Trung Quốc còn rất không chín muồi, chưa thể hiện rõ tính chất tự chủ, tự nguyện, phi chính phủ; còn nặng tính quá độ, tương ứng với thực tế xã hội Trung Quốc đang ở thời kỳ chuyển đổi.
Chuyện Tổng thống Nga Vladimir Putin không tới tham dự hội nghị thượng đỉnh 8 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G8), thay vào đó là Thủ tướng Dmitry Medvedev, đang tạo ra nhiều câu hỏi về lý do thực sự của nó.
