Hàng loạt thảm họa thiên nhiên mà nhiều người cho là liên quan tới sự biến đổi khí hậu đang đẩy giá lương thực lên cao, dẫn tới nỗi lo sợ rằng cuộc khủng hoảng lương thực gây bất ổn xã hội hai năm về trước sắp tái diễn. Tuy nhiên các chuyên gia nông nghiệp quốc tế khẳng định rằng nỗi lo ấy không có cơ sở.
Hai năm trước, giá gạo đã tăng vọt từ mức 300 đô la Mỹ/tấn lên 1.100 đô la Mỹ/tấn trong một thời gian ngắn, nhiều chính phủ từ Việt Nam đến Ai Cập hạn chế xuất khẩu gạo, gạo trở nên khan hiếm, bạo loạn do thiếu đói bùng lên ở nhiều nước và khiến chính quyền Haiti sụp đổ. Năm nay, hạn hán và cháy rừng ở Nga, lũ lụt ở Pakistan, Ấn Độ và Trung Quốc, cùng với thiên tai ở nhiều nơi khác không chỉ làm mùa màng thất bát mà còn khiến các chính phủ lo ngại tái diễn vụ khủng hoảng lương thực 2007-2008 và vội vã ban bố những biện pháp hạn chế xuất khẩu, đẩy giá lương thực lên cao khỏi tầm tay của người nghèo.
Mùa màng thất bát, giá tăng cao
Thời tiết khô hạn và nạn cháy rừng tràn lan có thể “thiêu trụi” một phần ba sản lượng nông nghiệp của Nga trong năm nay. Khi Thủ tướng Nga Vladimir Putin quyết định ngừng xuất khẩu lúa mì Nga từ ngày 15-8 đến hết năm 2010, giá lúa mì trên thị trường quốc tế lập tức tăng mạnh. Trên thị trường nông sản quốc tế Chicago (CBT), giá lúa mì giao tháng 9 đã tăng từ mức 4,8 đô la Mỹ/bushel hồi đầu tháng 7 lên mức 8,4 đô la Mỹ/bushel đầu tháng 8 (1 bushel tương đương khoảng 36 lít). Giá lúa mì tăng đồng thời kéo giá các loại nông sản khác như bắp, đậu nành tăng theo.
Kết quả là các nước thường xuyên nhập khẩu lúa mì Nga như Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Azerbaijan... đang lúng túng tìm nguồn hàng thay thế, nhưng không hề dễ dàng.
Theo số liệu của Hội đồng Ngũ cốc quốc tế, năm ngoái Nga là nước xuất khẩu nhiều lúa mì thứ ba thế giới, với khối lượng 18,3 triệu tấn; tiếp theo là Ukraine xếp thứ năm với lượng xuất khẩu 12,9 triệu tấn, Kazakhstan cũng xuất khẩu được 5,8 triệu tấn lúa mì - ba nước này hợp thành vựa lúa mì biển Đen nổi tiếng thế giới. Tuần trước Chính phủ Ukraine đã bắt đầu áp dụng hạn ngạch xuất khẩu lúa mì còn Kazakhstan - nước có liên minh hải quan với Nga - được biết cũng sẽ có biện pháp hạn chế xuất khẩu và chuyển loại lúa mì chất lượng cao sang thị trường Nga.
Không chỉ sản lượng lúa mì vùng biển Đen bị suy giảm. Theo báo New York Times, năm nay Canada dự báo do thời tiết khắc nghiệt sản lượng lúa mì của nước này bị giảm 20%; còn tại Úc, dịch châu chấu cũng có khả năng gây tác hại lớn cho vụ lúa mì. Thêm vào đó, lũ lụt tại Pakistan và Ấn Độ, hạn hán rồi lũ lụt ở miền Tây Nam Trung Quốc càng khiến cho nỗi lo thiếu lương thực thêm trầm trọng.
Ngay sau khi Nga công bố lệnh ngừng xuất khẩu lúa mì, một nhà phân tích thị trường thuộc Ngân hàng HSBC đã phát ra cảnh báo rằng biện pháp đó có thể kích hoạt cuộc leo thang giá cả và hàng loạt chính sách hạn chế thương mại như đã từng xảy ra hai năm trước.
Tăng giá chỉ là tạm thời?
Các chuyên gia nông nghiệp quốc tế thì không bi quan đến như vậy. Mặc dù thừa nhận có sự gia tăng đột biến giá lúa mì và bắp, và áp lực tăng giá lên mặt hàng gạo, các chuyên gia của Liên hiệp quốc đưa ra các dữ liệu cho thấy lượng lương thực dự trữ trên toàn cầu vẫn còn rất lớn, có khả năng bù đắp khoản thiếu hụt tại các vùng bị thiên tai. “Chúng ta không nên lo sợ, và chúng ta không nên nghĩ rằng sẽ có một cuộc khủng hoảng lương thực nữa”, ông Manuel Hernandez, chuyên gia Viện Nghiên cứu chính sách lương thực quốc tế (IFPRI), cho biết. Theo ông này, năm nay nông dân Mỹ sẽ có một vụ mùa bội thu kỷ lục, và sản lượng của Mỹ - nước sản xuất lúa mì hàng đầu thế giới - cộng với hơn 36 triệu tấn lúa mì tồn trữ trong kho, sẽ đủ bù đắp cho sự sút giảm của Nga, Canada và cả Úc nữa. Nhìn chung toàn cầu, theo phân tích của tập đoàn F.O Litch ở Đức, thời tiết khắc nghiệt chỉ khiến tổng sản lượng lúa mì năm 2010-2011 giảm khoảng 3%, vẫn còn 656 triệu tấn và không có khả năng gây xáo trộn lớn về giá cả.
Đối với mặt hàng gạo, khả năng thiếu hụt cũng không lớn. Theo dự tính của Tổ chức Lương nông Liên hiệp quốc (FAO), trong trận lũ lụt lịch sử hiện nay, có khoảng 1,8 triệu héc ta đất canh tác của Pakistan bị chìm dưới nước, nhiều kho chứa gạo tư nhân cũng bị ngập trong nước cho nên Pakistan sẽ gặp khó khăn về lương thực. Năm ngoái nước này xuất khẩu 4 triệu tấn lương thực song năm nay chắc sẽ phải nhập khẩu. Tuy nhiên, theo ông Samarendu Mohanty, nhà kinh tế cao cấp của IRRI tại Philippines, khó khăn của Pakistan sẽ không ảnh hưởng nhiều đến thị trường gạo thế giới. Ông Mohanty cho biết, sau vụ khủng hoảng năm 2007-2008, nhiều nước đã gia tăng tích trữ lúa gạo và hiện nay thế giới đang tạm trữ khoảng 90 triệu tấn gạo, trong đó Trung Quốc có 40 triệu tấn, Ấn Độ có 20 triệu tấn và số còn lại rải rác ở nhiều nước khác, đủ để bù đắp cho mọi sự thiếu hụt về gạo từ nay đến vụ mùa năm sau. Ngay cả Philippines là nước nhập khẩu gạo nhiều nhất thế giới, hiện cũng đã tạm trữ được 2,5 triệu tấn gạo, theo ông Mohanty.
Các chuyên gia của FAO cũng cho rằng, biên độ giá lương thực hiện nay chỉ là tạm thời và sẽ giảm xuống trong vài tuần lễ tới khi người ta lưu ý tới các số liệu lạc quan hơn về sản lượng và tồn trữ. Sau khi tăng đột ngột lên 8,4 đô la Mỹ, giá lúa mì giao tháng 9 đã giảm trở lại mức 7 đô la Mỹ/bushel hôm thứ Tư vừa qua và giới phân tích dự báo mức giá này sẽ còn giảm nữa.
Cảnh giác với đầu cơ tài chính
Có một tác động tiềm ẩn đối với giá lương thực nhưng ít được nói tới là hoạt động đầu cơ. Trong thực tế, có lương thực dự trữ trong kho là một chuyện, lương thực có ra được thị trường hay không, có bị nâng giá hay không là chuyện khác. Từ cuộc khủng hoảng lương thực hai năm trước, người ta phát hiện ra rằng các quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc định giá lương thực. Trên thị trường tài chính, các hợp đồng mua bán ngũ cốc giao sau (futures) được “chứng khoán hóa”, trở thành một sản phẩm phái sinh (derivaties) có cái tên hoa mỹ là “nghĩa vụ hàng hóa được thế chấp” (collateralized commodities obligations - CCO) và được mua bán như loại chứng khoán thế chấp bằng bất động sản từng gây sụp đổ thị trường tài chính Mỹ trước đây.
Là chứng khoán, CCO không phải là hàng hóa thật, không liên can gì tới hạt lúa, bao cà phê... nhưng biến động theo biến động giá nông sản trên thị trường, giá nông sản càng cao, người sở hữu CCO càng có lợi. Trong một báo cáo công bố tháng 6 vừa qua, FAO cho biết, có tới 98% lượng nông sản thể hiện trong các hợp đồng giao sau là “hàng ảo”, được mua đi bán lại giữa các nhà đầu tư tài chính không quan tâm tới hàng hóa mà chỉ cần lợi nhuận. Những nhà đầu tư này thường phân tích các sự cố trong sản xuất nông nghiệp thế giới, các chính sách lương thực, yếu tố địa chính trị, rồi đưa ra quyết định mua hay bán CCO, từ đó tác động tới giá cả hàng nông sản biểu hiện trong các hợp đồng giao sau. Theo báo Spiegel của Đức, năm ngoái, Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đã kiếm lợi khoảng 5 tỉ đô la Mỹ từ việc mua bán CCO, các tổ chức tài chính lớn khác như Bank of America, Citigroup, Deutsche Bank, Morgan Stanley và JP Morgan cũng không kém. Báo này cho rằng, khi cuộc khủng hoảng tài chính đã lùi vào quá khứ, hoạt động đầu cơ nông sản lại bùng phát mạnh mẽ và điều đó có nguy cơ đẩy giá lương thực lên một kỷ lục mới.
Ông Marcus Prior, phát ngôn viên của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) khu vực châu Á, nói rằng WFP luôn quan tâm tới việc giá tăng cũng như mọi biến động về nông sản vì chúng dẫn tới hoạt động đầu cơ tích trữ, song không cho biết WFP sẽ làm thế nào để ngăn chặn xu hướng đầu cơ cổ phiếu nông sản của các tổ chức tài chính hoặc ít ra là bảo đảm giá lương thực được duy trì ở mức mà người nghèo có thể mua được.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn ở các thị trường đang nổi cùng với triển vọng mờ mịt của các nước công nghiệp phát triển đang khiến cho các nước BRIC trở nên hấp dẫn hơn và đây cũng là một sự cần thiết chiến lược.
FDI toàn cầu tăng mạnh vào năm 2011, Tổng thống Mỹ tiết lộ kế hoạch giải cứu thị trường việc làm trị giá 350 tỷ USD, Hy Lạp suy thoái nặng hơn.. là những tin kinh tế đã tác động mạnh tới thị trường toàn cầu trong 24h qua.
Theo đánh giá của Văn phòng Liên hợp quốc về ma túy và tội phạm (UNODC) và Ngân hàng Thế giới (WB), nạn tham nhũng đã gây thiệt hại cho các nước đang phát triển tới 1,6 nghìn tỷ USD mỗi năm.
Kinh tế Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở thành số 2 thế giới, nhưng những điểm yếu của hệ thống kinh tế này sẽ kìm hãm nó trong nỗ lực tiếm ngôi quán quân của Mỹ. Trung Quốc dường như đang ngày một lún sâu vào mối quan hệ giữa sự giàu có và quyền lực chính trị; hầu hết những người giàu nhất Trung Quốc đều có liên hệ với Đảng Cộng sản. Các chính sách vẫn đang nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng sự hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng này của số đông dân chúng đang suy giảm.
10 năm tới, thế giới cần tạo thêm 440 triệu việc làm mới để đáp ứng nhu cầu của lực lượng lao động trên toàn cầu, đồng thời đảo ngược xu thế người thất nghiệp gia tăng do khủng hoảng hiện nay.
Bộ phận phân tích thông tin kinh tế (EIU- thuộc Tạp chí The Economist của Anh), mới đây nhận định khủng hoảng tài chính sẽ thúc đẩy quá trình tổ chức lại nền kinh tế toàn cầu.
Niềm vui từ những con số dương trong tăng trưởng hứa hẹn sự khởi sắc của nền kinh tế toàn cầu chưa kéo dài bao lâu đã nhường chỗ cho nỗi lo về nguy cơ một cuộc tái suy thoái trên hành tinh. Những số liệu ảm đạm kèm theo lời cảnh báo về tốc độ hồi phục chậm dần, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu đã đưa thế giới trở lại tâm trạng bất an như khi cơn bão khủng hoảng tài chính cuối năm 2007.
Nền kinh tế thế giới thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính và suy thoái toàn cầu đang đối mặt nhiều khó khăn. Trong khi đó, tình trạng hạn hán, lũ lụt, cháy rừng diễn ra tại nhiều nơi trên thế giới trong thời gian gần đây đã gây thiệt hại về kinh tế lên tới hàng chục tỷ USD. Cộng đồng quốc tế đang đẩy mạnh những nỗ lực nhằm đưa nền kinh tế thế giới vượt qua khó khăn, hướng tới phát triển bền vững.
Trung bình mỗi ngày trên trái đất có khoảng 2 triệu tấn chất thải sinh hoạt đổ ra sông hồ và biển cả, 70% lượng chất thải công nghiệp không qua xử lý bị trực tiếp đổ vào các nguồn nước tại các quốc gia đang phát triển.
Những tin tốt cuối tuần đã vực dậy niềm tin của giới đầu tư quốc tế về khả năng phục hồi kinh tế sau khủng hoảng, xoa dịu những nỗi lo về một cuộc suy thoái lần hai. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng vẫn còn đầy rẫy những dự báo bi quan. Vậy thực sự, kinh tế thế giới đang mạnh hay yếu?
Giới phân tích dự đoán, tốc độ tăng trưởng kinh tế Mỹ trong quý 2/2010 sau khi điều chỉnh có khả năng yếu hơn nhiều so với con số công bố ban đầu. Nếu điều đó xảy ra, sẽ làm tăng thêm sức ép cho đảng Dân chủ trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.
Theo tờ Kyodo của Nhật Bản, nhằm thực hiện mục tiêu hội nhập kinh tế Đông Á lấy ASEAN làm trọng tâm, Trung Quốc và chính phủ Nhật Bản đã lần lượt xây dựng kế hoạch hành động.
Mạng tin Canada Global Reaserch vừa đăng tải bài viết của tác giả Fred Burks về Chương trình Nghiên cứu cực quang cao tần (HAARP) của Lầu Năm góc đang gây tranh cãi vì liên quan đến vấn đề thay đổi thời tiết toàn cầu.
Do kinh tế tăng trưởng bùng nổ, nước đang ra đi khỏi Trung Quốc: các ao hồ đang bốc hơi, các sông băng tan chảy, các dòng sông khô cạn. Hơn 50 thành phố Trung Quốc đã ghi nhận sự sụt lún liên tục, 75% rừng bị phá hủy...
Báo chí quốc tế gần đây xôn xao chuyện người đồng sáng lập mạng xã hội Facebook, anh Eduardo Saverin, xin từ bỏ quốc tịch Mỹ và cư trú dài hạn ở Singapore nhằm tránh thuế suất thuế thu nhập cao ngất ngưởng ở Mỹ.
Hôm 20/5, lãnh đạo 8 nền kinh tế phát triển gồm Anh, Canada, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Nga và Mỹ (G8) đã kết thúc hội nghị thượng đỉnh thường niên của nhóm tại Trại David (Maryland, Mỹ).
Các nhà lãnh đạo của Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng đến các công cụ kích thích kinh tế để chặn đà suy giảm tăng trưởng. Nhưng theo giới quan sát, Bắc Kinh giờ không còn nhiều lựa chọn như trước.
Ngày 29-4 vừa qua, Thủ tướng Đức Angela Merkel lên tiếng bà sẽ gửi đoàn bác sĩ đến Ukraina để thảo luận với Tổng thống Viktor Yanukovich về việc đưa cựu Thủ tướng Tymoshenko đến Đức để chữa bệnh theo yêu cầu của bà Tymoshenko.
Trong những ngày gần đây, tình hình tại biển Đông lại có xu hướng nóng lên với những tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines. Đây là điều dễ hiểu vì lợi ích tại biển Đông đối với Trung Quốc và các nước tuyên bố chủ quyền ở khu vực này là rất lớn.
Một kế hoạch của chính phủ trung ương Trung Quốc nhằm tạo ra sự đột phá lớn trong công nghiệp du lịch trên hòn đảo nhiệt đới Hải Nam dự báo sự tăng trưởng vượt bậc trong kinh tế. Tuy nhiên, nó cũng làm rộng thêm khoảng cách giữa người giàu và người nghèo mà Bắc Kinh đang cố gắng thu hẹp.
So với phương Tây, các tổ chức xã hội của Trung Quốc còn rất không chín muồi, chưa thể hiện rõ tính chất tự chủ, tự nguyện, phi chính phủ; còn nặng tính quá độ, tương ứng với thực tế xã hội Trung Quốc đang ở thời kỳ chuyển đổi.
Chuyện Tổng thống Nga Vladimir Putin không tới tham dự hội nghị thượng đỉnh 8 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G8), thay vào đó là Thủ tướng Dmitry Medvedev, đang tạo ra nhiều câu hỏi về lý do thực sự của nó.
