Khó có một sự kiện chính trị quốc tế nào thu hút hơn là việc Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào sẽ tới thăm Mỹ vào cuối tháng 11.
Chuyến công du này dự kiến sẽ mang lại động lực mới cho quan hệ giữa hai cường quốc hiện tại: Trung Quốc và Mỹ, hay có thể gọi là G2.
Từ nay tới tháng 11, các nhà ngoại giao hai bên hy vọng hai quốc gia sẽ vượt qua được các vấn đề tồn tại để tiến tới một cuộc hội đàm cấp cao thành công.
 |
| Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào và Tổng thống Mỹ Barack Obama trong một cuộc gặp tại Anh. Ảnh: THX |
Hiện tại, quan hệ song phương với trọng tâm chính trị và các vấn đề chiến lược được tập trung nhiều - hơn cả cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan - trong tương lai chính trị và kinh tế toàn cầu.
Đối thoại quân sự song phương Mỹ - Trung tới nay vẫn sa lầy vì Washington muốn trao đổi mà không thay đổi nhiều tình hình hiện tại, trong khi đó, Bắc Kinh lại muốn đầu tiên, Mỹ cần giải quyết các vấn đề như việc bán vũ khí cho Đài Loan hay chuyện triển khai sứ mệnh giám sát/do thám xung quanh Trung Quốc.
Việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan lâu nay vẫn là vấn đề gai góc với Bắc Kinh. Quan hệ Trung Quốc - Đài Loan đã cải thiện lớn trong nhiều năm gần đây. Hai bên thiết lập kênh thông tin và vận chuyển trực tiếp, ký kết hiệp định tự do thương mại vào đầu tháng 7 để tương tác có hiệu quả kinh tế trên đảo với đại lục.
Một cản trở duy nhất chính là việc nỗ lực gia tăng sức mạnh quân sự của Đài Loan. Trong quá khứ, vấn đề này luôn được đề cập, nhưng giờ đây, nó trở nên cấp bách hơn vì Bắc Kinh đã có nhiều tiến triển với Đài Loan và mong muốn khép lại các tranh cãi xung quanh vấn đề vũ khí.
Còn chuyện Mỹ triển khai theo dõi Trung Quốc. Tàu và máy bay Mỹ thực hiện vô vàn sứ mệnh trong một năm xung quanh Trung Quốc bao gồm cả việc đo đạc đáy biển, nghiên cứu hải dương học, dò tìm khả năng công nghệ của quân sự Trung Quốc...
Một số vụ đụng độ đã xảy ra như trong năm ngoái với vụ tàu Impeccable hay vụ việc năm 2001. Tháng 3/2009, quân đội Mỹ cho hay, tàu Impeccable đang tiến hành các hoạt động như thường lệ ở hải phận quốc tế thuộc biển Đông cách đảo Hải Nam (Trung Quốc) hơn 100km về phía nam thì bị 5 tàu của Trung Quốc "quấy rối".
Tháng 3/2001, một tàu khu trục nhỏ của Trung Quốc đã đối đầu với tàu thăm dò Hải quân của Mỹ, Bowitch, tại Hoàng Hải. Tháng 4 sau đó, một chiến đấu cơ của Trung Quốc đâm phải một máy bay do thám của Mỹ trên vùng đảo Hải Nam, gây căng thẳng trong quan hệ quốc phòng giữa Mỹ và Trung Quốc trong một thời gian.
Giới phân tích cho rằng, những cuộc đụng độ như vậy rất có thể trở thành những vụ va chạm lớn.
Để tránh khả năng căng thẳng leo thang, Mỹ cần thiết lập hệ thống quy định cho các sứ mệnh của mình. Trung Quốc phản đối việc này, vì cho rằng hệ thống ấy khi ra đời sẽ như sự "đối địch" chính thức trong quan hệ với Mỹ (giống kiểu chiến tranh Lạnh). Hơn nữa, hệ thống sẽ chỉ phù hợp với Mỹ vì Bắc Kinh không có những hành động tương tự xung quanh lãnh thổ Mỹ.
Cuối cùng là chuyện bán công nghệ "hai mục đích" (quân sự và dân sự) từ Mỹ sang Trung Quốc. Những loại công nghệ có thể - kiểu như năng lượng hạt nhân - sẽ góp phần làm giảm khí thải nhà kính. Theo Bắc Kinh, Washington đã có nhượng bộ, nhưng rất nhỏ và Trung Quốc mong muốn nhiều hơn thế.
Trong khi đó, các nước châu Á, từ Nhật tới Ấn Độ, đều lo ngại trước sự phát triển của Trung Quốc. Họ e rằng việc Mỹ hướng đến Bắc Kinh sẽ tạo ra thay đổi cân bằng chính trị và kinh tế châu Á, sau đó là cả thế giới.
Ở đây có ba vấn đề nảy sinh và tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau như chuyện vận chuyển công nghệ thế nào sẽ ảnh hưởng tới vấn đề môi trường nhạy cảm, sự phát triển công nghệ và thậm chí là cả tăng trưởng kinh tế.
Một sự vận chuyển công nghệ lớn của Mỹ sang Trung Quốc sẽ giúp cho ngành công nghiệp Mỹ đang lao đao vì suy thoái, giúp cho thế giới "thở phào" khi mong cường quốc này thoát khỏi khủng hoảng tài chính. Nhưng còn cái giá chiến lược?
Có quá nhiều chuyện gai góc khó có thể giải quyết chỉ trong vòng vài tháng. Nhưng điều khác lạ là lần đầu tiên, hai bên dường như đã "phô bày" mọi thứ trên bàn. Đây là bước tiến quan trọng bởi chỉ khi bày tỏ rõ ràng những gì mình mong muốn thì các bên đàm phán mới có tiến triển.
Trong vai trò ngày càng quan trọng của hai quốc gia, sự hiểu biết sâu hơn giữa Washington và Bắc Kinh có lợi cho tất cả khi an ninh và phát triển toàn cầu luôn là tâm điểm.
