Cũng trên thực tế, niềm tin xã hội lại một lần nữa rơi vào trạng thái thất vọng. "Cuộc cách mạng" về lãi suất của NHNN đã không hoàn tất cái kết cục cần có của nó. Thay vào đó, cuộc cách mạng này lại rơi vào chủ nghĩa "chiết trung" (dừng ở đoạn giữa).
Án phạt đối với HD Bank cũng đánh dấu thành công cuối cùng của chiến dịch Chỉ thị 02. Sau khi đã không có một án hình sự nào cho NH vi phạm này, một "cuộc cách mạng" khác đã diễn ra mà không cần sự tuyên bố.
Từ giữa tháng 10/2011, đột nhiên lãi suất liên NH trong thị trường II tăng mạnh. Ban đầu mức tăng đến 16% đã được xem là khá cao. Nhưng sau đó, lãi suất liên NH đã tái hiện hình ảnh của chỉ số lạm phát với mức tăng đến 23%. Thậm chí có thời điểm đến 30%.
Một sợi dây thòng lọng khác được thắt nút, nhưng lần này không phải với doanh nghiệp, mà nhắm đến chính một số NH thương mại nhỏ. Đó cũng là những NH bị xem là yếu kém, bị dư luận nhỏ to đồn đoán về một danh sách "đen" nào đó của NHNN chứa đựng những NH như thế.
Tình hình trở nên hỗn loạn trên thị trường liên NH trong suốt tháng 10/2011. Hàng loạt NH thương mại nhỏ, dù trước đó chưa từng kêu ca về chuyện "thỏa thuận" lãi suất huy động với khách hàng, lại buộc phải kêu thét về cái giá cắt cổ mà họ phải đi vay từ các NH lớn.
Một chuyên gia NH và cũng là thành viên của Hội đồng tư vấn chính sách tài chính và tiền tệ quốc gia, ông Trần Hoàng Ngân - vào thời điểm đó đã đánh giá: tác động điều chỉnh của NHNN tăng lãi suất tái cấp vốn từ 14% một năm lên 15%, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên NH từ 14% lên 16% mỗi năm, áp dụng từ ngày 10/10 cũng là một nhân tố đẩy lãi suất liên NH dâng cao. Và một khi lãi suất liên NH đã tăng cao thì nó cũng giống như cơn bệnh đã lộ ra, tức dấu hiệu lâm sàng của căn bệnh thiếu thanh khoản.
Có nhiều lý do để giải thích cho tình trạng "bất ngờ" thiếu hụt thanh khoản của một số NH thương mại. Nhưng về mặt thời điểm, rõ ràng chỉ từ khi NHNN tăng lãi suất tái cấp vốn, những NH bị liệt vào loại "có vấn đề" mới thật sự phải đối mặt với chọn lựa sinh tồn.
Được "lựa chọn" đầu tiên, vấn đề tồn vong của 3 NH thương mại Ficombank, TinNghiaBank, SCB không phải gì khác hơn là cơn khủng hoảng thanh khoản.
Tuy vậy, trò chơi mới chỉ bắt đầu.
Sau trung tuần tháng 10/2011, một sự bất ngờ nữa lại xảy đến khi NHNN nêu ra bốn quan điểm về tái cấu trúc hệ thống - nhiệm vụ trọng tâm của ngành NH trong những năm tới. Và NHNN cho rằng, "Sáp nhập ngân hàng là xu hướng tất yếu".
Chỉ một tuần sau, bài toán xử lý những kẻ đói ăn đã được giải quyết phần nào: 5 hoặc 6 NH, mỗi NH sẽ được NHNN tái cấp vốn từ 1.000 đến 5.000 tỷ đồng, và đương nhiên các khoản tái cấp vốn này đều được gắn kèm với điều kiện ngặt nghèo của nó.
Rất có thể, trước đó những ông chủ của các NH "có vấn đề" đã không thể hình dung họ bị đẩy vào một tình thế buộc phải "ngửa tay xin bố thí". Nói cách khác, họ đã không thể biết "trò chơi thanh khoản" được hình thành như thế nào. Kết cuộc của trò chơi này chỉ được nhận ra khi mọi sự đã an bài, khi phần thắng chắc chắn đã nằm trong tay kẻ cầm chịch.
