Đang lục lọi trong chồng giấy tờ cũ, ông Doromang bỗng giơ ra một tấm ảnh, có lẽ cũng cả chục năm rồi. Trong ảnh là nhóm gần chục các bô lão đang ôm bộ trống baranưng của xóm người Chăm Châu Giang. Vẻ mặt chùng lại, ông Doromang nói chậm: “Đã lâu không còn nghe tiếng baranưng nữa!”.
Thời oanh liệt
Ông Doromang nay đã ngoài 50 tuổi, cùng lứa với thầy giáo Ahmath. Thế hệ ông, khi chừng 10 tuổi, mỗi dịp lễ tết, cưới hỏi, đã quen nghe tiếng trống baranưng dập dìu bay bổng khắp xóm. Ông Doromang nhớ lại xa xôi, ba bốn mươi năm trước, ở vùng An Giang chỉ hai xóm có hội trống baranưng là Lama và xóm ông – Châu Giang. Nó là niềm tự hào với xóm khác vì mỗi khi trỗi lên, tiếng trống lấn lướt tất cả các âm thanh khác. Ngày ấy, đội trống baranưng đông đúc, đến 25 ông, toàn những người cứng tuổi. Mỗi khi có đám cưới, đặt tên, cắt da bì… chủ nhà lại đến hội trống, dâng khay trầu lễ tổ và ngỏ lời mời. Dù bận gì, các thành viên đều gác lại, đi tìm nhau đến chơi cho đám. Ngày lễ, cả làng góp tiền làm tiệc, hội trống tụ lại thánh đường Mubarak, vừa đánh vừa hát suốt ngày đêm.
Trống baranưng luôn được để trong thánh đường. Ảnh: Trần Việt Đức
Nhạc của người Chăm có đủ bộ cho đám tiệc, cưới, hỏi, cầu chúc phúc… Đám cưới, có khi chủ nhà mời được cả hai hội trống Châu Giang và Lama cùng biểu diễn, lúc đó mọi người thực sự được xem một cuộc “đấu xảo” tài nghệ gõ trống và hát. Đội nào cũng muốn phô diễn để chiếm phần hơn. Trên căn nhà sàn gỗ, các đội luân phiên vừa gõ vừa hát vừa nhún nhảy, hàng chục bài ca dài thâu đêm. Trong tiếng trống, tiếng hát, điệu nhún và lời cầu chúc, người chơi lẫn người xem cứ say dần, say dần.
Không như bây giờ, đội trống Chăm ngày trước đủ người, đủ trống và lớp lang đâu ra đó. Tối thiểu để đội trống chơi được ít nhất phải 12 người, mỗi người một trống, trong đó có một người đánh tum. Tum là trống nhỏ, thân dài, làm bằng thốt nốt, mặt trống bịt da dê, tiếng đánh thanh. Đánh tum khó vì để giữ nhịp cho đội. Còn lại là 11 trống, chỉ bịt da (bò, dê) một đầu, kích thước to nhỏ, âm thanh trầm bổng khác nhau. Khi dàn trống là 25 chiếc, sẽ có hai tum giữ nhịp. Điều đặc biệt, tất cả những người chơi baranưng đều hát và thuộc bài hát. Dù đông hay vắng, trong đội trống luôn có một nhạc trưởng giữ hơi, giữ nhịp. Nhạc trưởng là người giọng cao khoẻ và hơi thật dài để khi các thành viên khác đuối hơi, nhạc trưởng nối vào.
Rơi rụng
Phải mãi đến cuối buổi gặp, ông Doromang mới ngậm ngùi, xóm Châu Giang mất hội trống có lẽ do thế hệ ông. Vào những năm 70 của thế kỷ trước, họ đã bị tân nhạc hớp hồn mà quên đi baranưng. Nhiều người bây giờ là bô lão của làng, không còn biết chơi baranưng nữa. Có một vài người biết chơi, cũng chỉ gõ lõm bõm. Người biết hát chỉ được một vài đoạn, trong khi một bài ca dài hàng tiếng đồng hồ. Từ lâu, đội trống thiếu, mỗi khi tập hợp lại diễn chủ yếu phục vụ đoàn này quay phim, tốp kia chụp hình như tấm ảnh ông Doromang đưa xem. Cũng từ lâu, đám vui của xóm đã thay baranưng bằng nhạc sống, người thuê dàn nhạc khác người Việt là không chơi ghi ta, chỉ có bộ trống và organ. Người hát nhạc cổ truyền bập bẹ, không ăn nhập với nhạc.
Gian phòng nhỏ bên cạnh thánh đường Mubarak, nơi treo dàn trống, có lẽ đã lâu không mở cửa. Đếm dàn trống baranưng bây giờ chỉ còn 10 chiếc, mạng nhện và bụi bám đầy. Cầm chiếc tum đã nứt, thầy Ahmath kể, năm ngoái, một đoàn biểu diễn ở Bình Phước xuống đây giao lưu, có mượn chiếc tum đem về biểu diễn. Chiếc tum bị lấy cắp mất, họ mô phỏng làm lại chiếc khác để trả, nhưng đánh không được vì làm tum không dễ, thân phải bằng thốt nốt, mặt phải bằng da dê tơ, thật mỏng, viền phải bằng mây chứ không cột kẽm như giờ. Lặng đi một chút, thầy Ahmath nói tiếp, mấy năm trước trống vẫn còn đủ bộ, sau người này, nhóm kia mượn rồi mất dần. Tập bài hát, không có ký âm, bây giờ nằm nguyên ở nhà ông cả, độ chừng 20 bài, nhưng lâu rồi không giở ra xem vì chẳng ai hát được. Kể chuyện ngày xưa, đã hai chục năm, thánh đường tổ chức buổi lễ trao bằng di tích, có một nhạc sĩ về dự, lúc đó đội trống baranưng cũng tập hợp nhưng người chơi không đủ nên nghe không còn say nữa. “Trống còn, nhạc còn, người chơi mất”, ông Doromang buông câu kết ngậm ngùi.
Thất truyền
Thầy Ahmath còn nhớ rõ, khi ông được chừng 10 tuổi, hội người đánh baranưng lúc đó đã ngoài 50. Nay đã qua gần 40 năm, nhưng nhiều tên tuổi của hội trống ông vẫn nhớ như in. Ông Dusap đánh được cả tum lẫn trống, rất hay làm nhạc trưởng. Ông Apdorofo là người thay thế khi ông Dusap mất. Ông Apdogany nổi tiếng với giọng opera và hơi dài, chuyên hát nối. Trong hội trống ở Châu Giang ngày trước có mấy thành viên từ Campuchia về nhập hội khi lánh nạn Khmer đỏ, trong đó có ông Apdogany. Nhiều cuộc đấu xảo với hội trống Lama, hội trống Châu Giang phải lặn lội sang tận phum KamPong, làng Jul (vùng đất Campuchia giáp biên) rủ thêm bạn đánh trống cho hùng hậu. Ông Apdogany, sau khi trở về quê hương, cũng nuôi ý định một ngày nào đó trở lại Châu Giang, truyền nghề trống cho xóm, nhưng khi bên này sang đón, người đã không còn nữa. Về sau, những người trong hội trống mất dần, nay chỉ còn một ông tên Karim, cũng đã gần 70 nhưng không còn sống ở Châu Giang. Nhiều năm trước, ông lên Sài Gòn, sống với con ở quận 8.
Một lần đi tìm ông, gặp vài người Chăm trẻ, khi hỏi tên ông Karim, tất cả đều lắc đầu ngơ ngác. Thầy Ahmath cũng dự định một ngày gần đây sẽ lặn lội lên Sài Gòn tìm lại ông, để nghe ông gõ trống và hát, dù baranưng nếu chơi dưới 12 trống sẽ chẳng thể hay. Nếu được, thầy Ahmath sẽ tìm cách đưa ông về lại quê, tìm người học gõ trống, đọc nhạc. Chỉ sợ một điều, nếu chậm chân, người cuối cùng của hội trống baranưng Châu Giang cũng sẽ không dừng lại để chờ.
Vị thầy giáo đầu đội mũ, quấn sàrông đang ngâm nga câu kinh, phía dưới khoảng 30 học trò đang ê a đọc theo. Học trò có đứa gần 20 tuổi đã đi làm, có đứa mới ngoài 10 tuổi.
Một "thế giới" nhỏ bé người Chăm ở An Giang đã có mấy trăm năm tồn tại. Cộng đồng cư dân này sống rải rác ở huyện Châu Phú, An Phú và thị xã Tân Châu. Họ sống hòa đồng với những dân tộc khác, nhưng vẫn giữ gìn một bản sắc rất riêng.
Trong các buổi lễ bây giờ ở ấp Lama, xã Vĩnh Trường, huyện An Phú, thánh đường Rohmah luôn vắng vẻ, chỉ có vài chục người già và trẻ con dự lễ dù cả xóm có hơn 500 nóc nhà. Mọi người đi làm ăn xa, người buôn bán, kẻ chài lưới, làm cả công nhân ở Sài Gòn.
Mới nhậm chức vài tuần, Thủ tướng Tony Blair đã bị một fan “đĩa bay” yêu cầu xác nhận: Chính phủ có che giấu sự thật về “đĩa bay” hay không?
So với ở nhiều nơi khác trên thế giới, thì cuộc sống với một người nước ngoài sẽ dễ chịu hơn về mặt tài chính ở những thành phố nằm trong danh sách này.
Ngành xe hơi Mỹ đang tăng trưởng đầy khả quan, các nhà sản xuất xe hơi Đức đang thắng lớn ở Trung Quốc, thì các đại gia xe hơi ở Nhật lại vướng vào hàng loạt vụ thu hồi. Sau khủng hoảng kinh tế, bản đồ ngành sản xuất xe hơi thế giới đang chứng kiến những sự thay đổi.
Điều nhìn thấy được, tệ nạn lánh xa cộng đồng người Chăm, dù hầu hết mọi người ra ngoài làm ăn. Chính giáo luật và tập quán truyền thống đã cố kết cộng đồng bé nhỏ này lại với nhau để tránh những điều cám dỗ.
Kết quả điều tra xã hội do trang web hôn nhân lớn nhất nước Anh IllicitEncounters.com thực hiện, cho thấy bình quân cứ khoảng 10 nam giới ở Anh khi ngoại tình sẽ có một người bị phát hiện, trong khi đó tỷ lệ này ở phụ nữ chỉ chiếm 1/20.
Cảnh sát Trung Quốc đang tiến hành điều tra một vụ án về một gã Sở Khanh thời hiện đại đã lợi dụng những site làm quen trên Internet để lừa tình những phụ nữ nhẹ dạ rồi chiếm dụng của họ những khoản tiền lớn.
Hôm 12-8, chiếc đồng hồ lớn nhất thế giới của Saudi Arabia (ảnh), đặt tại Mecca sẽ đổ những hồi chuông đầu tiên vào thời điểm bắt đầu tháng chay Ramadan.
Chỉ trong vòng nửa giờ của cuộc bán đấu giá, 33 bức tranh triển lãm của họa sĩ nhí người Anh 8 tuổi Kieron Williamson đã bán được hết veo thu về 150.000 bảng (235.000 USD).
Nhật đang cân nhắc đề xuất của Trung Quốc về đường dây nóng này và hai bên có thể đạt thỏa thuận vào cuối năm. Tuy nhiên, bất đồng vẫn còn bởi Tokyo muốn hệ thống liên lạc khẩn cấp này ở cấp Bộ Quốc phòng trong khi Bắc Kinh cho rằng đường dây nóng ở cấp quá cao có thể ảnh hưởng đến tính hiệu quả. Lần đầu tiên trong hơn 20 năm, nội các Nhật bỏ qua chuyến thăm đền Yasukuni và thủ tướng công khai xin lỗi các nước châu Á về hành động xâm lược trong Thế chiến II.
Ngay từ khi lãnh đạo phong trào vô sản quốc tế, đặc biệt là phong trào của Đảng Xã hội dân chủ Đức, Marx và Engels đã đưa ra và vận dụng các nội dung cơ bản của nguyên tắc tập trung dân chủ. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng và xây dựng Đảng ở Nga, Lenin đã kế thừa và phát huy tư tưởng này.
Việc ông Vladimir Putin muốn ra tranh cử tổng thống gắn liền với kỷ lục của ông là người hùng từng đưa nước Nga thoát khỏi tình trạng thời hậu Liên Xô và hậu Yeltsin để bước vào thời kỳ trật tự kinh tế và thịnh vượng.
Trong một báo cáo đưa ra hồi tháng 10 năm ngoái, Tổ chức Lao động Quốc tế ước tính có hơn 215 triệu trẻ em trên khắp thế giới đã phải lao động nặng nhọc để mưu sinh, trong đó có 113 triệu em nhỏ thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Kinh tế thế giới trải qua năm 2011 đầy sóng gió, với một loạt thách thức như khủng hoảng nợ công nghiêm trọng tại khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), sức phục hồi "èo uột" của kinh tế Mỹ, đà tăng chậm lại của các nền kinh tế phát triển mới nổi, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát cao, tình hình bất ổn chính trị và thiên tai... ---> 9 dự báo kinh tế thế giới 2012-2013 ---> 10 rủi ro lớn của kinh tế thế giới 2012
Trong danh sách này có Vladimir Putin, Che Guevara, Martin Luther King... Theo các nhà chiêm tinh, những người sinh năm Rồng thường đam mê, sáng tạo, không ngại thách thức, nhưng cũng có thể kiêu ngạo.
Họ được coi là "những con rồng đỏ" kiểm soát phần lớn nền kinh tế Trung Quốc. Họ được gọi là "tầng lớp cổ áo đen" bởi luôn xuất hiện trong một bộ vest đen, đi xe limousine màu đen. Đóng vai trò là các nhà doanh nhân hàng đầu và quyền lực nhất của nền kinh tế Trung Quốc, nhưng thông tin về họ lại rất ít.
Trong khi châu Âu vẫn còn u ám bởi khủng hoảng thị trường tài chính, kéo theo nhiều dịch vụ kinh doanh thương mại khác kém phát triển, điều này đã dẫn tới suy thoái kinh tế ngày càng trở nên trầm trọng hơn thì châu Á được xem như là thị trường tiềm năng mới, có khả năng tiếp ứng cho sự phục hồi của châu Âu.
Tờ Financial Times vừa công bố xếp hạng các trường đào tạo thạc sỹ quản trị kinh doanh (MBA) tốt nhất trên toàn cầu năm 2012. Trong đó, trường kinh doanh Standford được xếp hạng nhất trong "bảng phong thần" năm nay.
Cuộc suy thoái toàn cầu đã chính thức dừng bước trong năm 2010. Từ đó tới nay, nhiều nơi đã tăng trưởng mạnh trở lại. Tuy nhiên, khu vực Bắc Mỹ và Tây Âu vẫn tiến với nhịp độ chậm hơn rất nhiều so với phần còn lại của thế giới.
