Vị thầy giáo đầu đội mũ, quấn sàrông đang ngâm nga câu kinh, phía dưới khoảng 30 học trò đang ê a đọc theo. Học trò có đứa gần 20 tuổi đã đi làm, có đứa mới ngoài 10 tuổi.
Đó là lớp học buổi sáng ở thánh đường Ehsan, xã Đa Phước, huyện An Phú, An Giang. Tất cả đang học tiếng Ả Rập và Chăm truyền thống, thông qua kinh sách.
Một lớp học buổi sáng ở thánh đường Ehsan, xã Đa Phước, huyện An Phú, tất cả đang học tiếng Ả Rập và Chăm truyền thống, thông qua kinh sách. Ảnh: Trần Việt Đức
Thầy không lương
Ông từ của thánh đường Ehsan tên Haji Thanijan kể, mỗi ngày, tại đây có bốn lớp học. Ban ngày chỉ một vì các em đi học phổ thông và đi làm, buổi tối có ba lớp, chia theo thứ tự cao thấp. Thầy giáo dùng kinh Coran làm giáo trình dạy chữ viết, phát âm. Học trò, nếu siêng năng chỉ mất khoảng 2-3 năm là đọc kinh được. Ở An Giang, mỗi xóm người Chăm sẽ không thể thiếu ba thứ: thánh đường, trường học và sân bóng đá. Vì vậy gặp bất kỳ người Chăm từ già đến trẻ con, dù nhiều hay ít, ai cũng có thể đọc và viết tiếng Ả Rập hoặc Mã Lai.
Ông Ahmath, vị thầy giáo và cũng là phó cả của thánh đường Mubarak (xã Châu Giang, thị xã Tân Châu) đã 50 tuổi, biết rành hai thứ tiếng Mã Lai, Campuchia, kể: lớp học mở cả ngày, dạy trẻ đang học phổ thông. Vì chỉ có các thầy mới được lên thánh đường (giáo luật cấm phụ nữ) nên ngoài lớp học ở đây, một số cô giáo tự tổ chức dạy tại nhà. Một người muốn làm thầy dạy học phải thấu hiểu kinh sách, có thể đi học nhiều năm ở nước ngoài hay trong nước. Nói đến việc học làm thầy, ông Ahmath lại nhắc tên người thầy của ông và của nhiều thầy khác ở vùng An Giang này: ông cả Musa Haji ở xã Khánh Hoà, huyện Châu Phú. Trong 50 năm đứng lớp, ông cả Musa Haji đã dạy dỗ hàng chục người thầy cho các xóm Chăm An Giang. Thầy học xong về lại địa phương giảng dạy. Theo giáo luật, thầy không có lương, dạy trò là bổn phận.
Khác với bên thánh đường Ehsan dạy tiếng Ả Rập, ở thánh đường Mubarak, ngoài tiếng Chăm, học trò được dạy chữ Mã Lai. Giải thích sự khác biệt này, theo thầy Ahmath, vì tổ tiên người theo đạo Hồi ở Châu Giang ngày nay vốn xuất phát từ Mã Lai (Java Kur), chứ không phải người Chăm từ vương quốc Chiêm Thành cổ. Mặt khác, việc học tiếng Mã Lai sẽ có nhiều cơ hội cho trẻ em, khi tốt nghiệp xong chương trình phổ thông, có thể sang du học ở Malaysia. Tương tự, người học tiếng Ả Rập như bên Đa Phước sẽ du học bên các nước Ả Rập. Sự thật, hai chữ viết, phát âm cùng một nguồn gốc nên không khác nhau lắm.
Làng du học
Có lẽ, nếu so sánh tỷ lệ người đi du học trên bình quân số đầu người, thì người Chăm đứng đầu. Các xóm người Chăm ở Châu Giang, Châu Phong, Đa Phước, Vĩnh Trường (Lama), Khánh Hoà… mỗi xóm có hàng chục trẻ du học ở Malaysia, Indonesia, Philippines và cả tận Ả Rập Saudi, Ai Cập, Nam Phi. Tỷ lệ trẻ đi học nước ngoài còn cao hơn học đại học, cao đẳng trong nước. Lý giải điều này, một vị thầy giáo cho biết, ở bên đó các nước không thi tuyển đầu vào nên đi học dễ hơn. Đã có nhiều em thi rớt đại học trong nước, nhưng vẫn đủ điều kiện du học.
Tiếp chuyện tại thánh đường Mubarak, thầy Ahmath nhẩm tính, hiện ở xóm có 28 em đi du học, hầu hết ở Malaysia. Đại đa số trẻ đi du học được nhận học bổng của cộng đồng Hồi giáo. Điều kiện để được chọn đi du học Malaysia cũng rất căng: trẻ phải tốt nghiệp 12 từ 45 điểm trở lên (bình quân 7,5 điểm mỗi môn), trong khi theo vị thầy ở xóm Chăm Châu Phong, điều kiện du học sang trường Đại học Islam Al-Madinah, ẢRập Saudi chỉ cần tốt nghiệp lớp 12. Tất nhiên, một điều kiện tiên quyết để được du học phải là người Hồi giáo. Với nhóm du học ở Malaysia, tỷ lệ học truyền giáo ít, sinh viên Chăm học nhiều ngành nghề (về kinh tế, xã hội) để khi tốt nghiệp, có thể về nước hoặc ở lại kiếm sống. Tính đến nay, thầy Ahmath ước số sinh viên về làm việc cho các công ty của quốc gia Hồi giáo ở TP.HCM, Đồng Nai… phải đến hàng trăm, chưa kể người ở lại Malaysia. Ngoài thứ ngôn ngữ của người Hồi giáo, trẻ còn biết thêm tiếng Anh, cần cho việc kiếm sống. Với nhóm du học ở Ả Rập, chủ yếu học truyền giáo, quay về nước thường đi làm phiên dịch. Số ở lại làm thầy giáo ở xóm ấp rất ít. Theo xu hướng, trẻ sang học ở các quốc gia như Malaysia sẽ nhiều lên bởi sẽ được học nghề kiếm sống chứ không chỉ học truyền giáo.
Vị thầy giáo đầu đội mũ, quấn sàrông đang ngâm nga câu kinh, phía dưới khoảng 30 học trò đang ê a đọc theo. Ảnh: Trần Việt Đức
Nỗi lo người thầy
Một thực tế, tỷ lệ trẻ em Chăm học hết phổ thông không cao, trừ một số xóm ở ven đô thị như Châu Giang, Châu Phong… Nhiều xóm ở vùng sâu, vùng xa, có năm không trẻ nào tốt nghiệp lớp 12. Nhiều nơi, chỉ cần đọc biết chữ, trẻ đã phải theo cha mẹ đi kiếm sống xa nhà. Trước nay, theo thầy Ahmath, nhà nước có chính sách cử tuyển, đưa trẻ tốt nghiệp đi học đại học. Nhưng nay, chính sách đó chỉ áp dụng cho vùng sâu vùng xa. Một nghịch lý, vùng được ưu tiên lại không có người đi học, vùng có người đi học lại không được ưu tiên!
Hơn 20 năm làm thầy dạy “ngoại ngữ” ở xứ Châu Giang, thầy Ahmath luôn tâm niệm với học trò, học vừa là tự nguyện, vừa là bổn phận. Từng ấy năm đứng lớp không công, trong ông có nhiều nỗi lo khi ở vùng đất cửa ngõ đô thị nhiều cám dỗ, thấy những đứa trẻ ngồi uống cà phê nói tiếng Việt, có thể chúng không còn nhớ tiếng mẹ đẻ. Lên bảng, ông luôn phải dịch sang ba thứ tiếng Malaysia – Chăm – Việt, bọn trẻ mới hiểu được. Bây giờ cũng không còn mấy người đi học về chịu làm ông thầy giáo xóm, nhiều người hầu hết lên đô thị kiếm việc sinh sống. Ông biết đó là hợp đạo lý nhưng thi thoảng, trong ông vẫn tìm một người kế nhiệm mỗi khi ngoảnh lại phía sau.
Một chương trình dạy tiếng Chăm phổ thông cũng là niềm mơ ước của những người làm thầy các xóm Chăm. Nếu có, chỉ cần một vài tiết mỗi tuần, trẻ sẽ được học xuyên suốt phổ thông, sẽ bớt gánh nặng lên mỗi cộng đồng và mở cửa rộng hơn đến các quốc gia Hồi giáo có nền giáo dục tốt. Trẻ Chăm học tiếng mẹ đẻ sẽ dễ tiếp cận với ngôn ngữ của các nước Hồi giáo vì từ một gốc. Trước nay, ông cả Musa Haji đã từng biên soạn một bộ giáo khoa dạy tiếng Chăm cho trẻ, nhưng chỉ dùng được ở giờ học tại các thánh đường. Nghe đâu Hội đồng nhân dân tỉnh An Giang cũng đã tính đến, sau khi nghe cử tri phản ánh, nhưng các bước để chữ Chăm trở vào lớp học, vẫn còn phải chờ.
Một "thế giới" nhỏ bé người Chăm ở An Giang đã có mấy trăm năm tồn tại. Cộng đồng cư dân này sống rải rác ở huyện Châu Phú, An Phú và thị xã Tân Châu. Họ sống hòa đồng với những dân tộc khác, nhưng vẫn giữ gìn một bản sắc rất riêng.
Trong các buổi lễ bây giờ ở ấp Lama, xã Vĩnh Trường, huyện An Phú, thánh đường Rohmah luôn vắng vẻ, chỉ có vài chục người già và trẻ con dự lễ dù cả xóm có hơn 500 nóc nhà. Mọi người đi làm ăn xa, người buôn bán, kẻ chài lưới, làm cả công nhân ở Sài Gòn.
Mới nhậm chức vài tuần, Thủ tướng Tony Blair đã bị một fan “đĩa bay” yêu cầu xác nhận: Chính phủ có che giấu sự thật về “đĩa bay” hay không?
So với ở nhiều nơi khác trên thế giới, thì cuộc sống với một người nước ngoài sẽ dễ chịu hơn về mặt tài chính ở những thành phố nằm trong danh sách này.
Ngành xe hơi Mỹ đang tăng trưởng đầy khả quan, các nhà sản xuất xe hơi Đức đang thắng lớn ở Trung Quốc, thì các đại gia xe hơi ở Nhật lại vướng vào hàng loạt vụ thu hồi. Sau khủng hoảng kinh tế, bản đồ ngành sản xuất xe hơi thế giới đang chứng kiến những sự thay đổi.
Kết thúc loạt bài này, phóng viên đã có cuộc trao đổi thẳng thắn với GS.TS Đường Trung (ảnh), trưởng phòng giao lưu quốc tế của đại học Nhân dân Trung Hoa, kiêm uỷ viên ban chỉ đạo Kinh tế nông lâm của bộ Nông nghiệp Trung Quốc.
Đang lục lọi trong chồng giấy tờ cũ, ông Doromang bỗng giơ ra một tấm ảnh, có lẽ cũng cả chục năm rồi. Trong ảnh là nhóm gần chục các bô lão đang ôm bộ trống baranưng của xóm người Chăm Châu Giang. Vẻ mặt chùng lại, ông Doromang nói chậm: “Đã lâu không còn nghe tiếng baranưng nữa!”.
Điều nhìn thấy được, tệ nạn lánh xa cộng đồng người Chăm, dù hầu hết mọi người ra ngoài làm ăn. Chính giáo luật và tập quán truyền thống đã cố kết cộng đồng bé nhỏ này lại với nhau để tránh những điều cám dỗ.
Kết quả điều tra xã hội do trang web hôn nhân lớn nhất nước Anh IllicitEncounters.com thực hiện, cho thấy bình quân cứ khoảng 10 nam giới ở Anh khi ngoại tình sẽ có một người bị phát hiện, trong khi đó tỷ lệ này ở phụ nữ chỉ chiếm 1/20.
Cảnh sát Trung Quốc đang tiến hành điều tra một vụ án về một gã Sở Khanh thời hiện đại đã lợi dụng những site làm quen trên Internet để lừa tình những phụ nữ nhẹ dạ rồi chiếm dụng của họ những khoản tiền lớn.
Hôm 12-8, chiếc đồng hồ lớn nhất thế giới của Saudi Arabia (ảnh), đặt tại Mecca sẽ đổ những hồi chuông đầu tiên vào thời điểm bắt đầu tháng chay Ramadan.
Chỉ trong vòng nửa giờ của cuộc bán đấu giá, 33 bức tranh triển lãm của họa sĩ nhí người Anh 8 tuổi Kieron Williamson đã bán được hết veo thu về 150.000 bảng (235.000 USD).
Nhật đang cân nhắc đề xuất của Trung Quốc về đường dây nóng này và hai bên có thể đạt thỏa thuận vào cuối năm. Tuy nhiên, bất đồng vẫn còn bởi Tokyo muốn hệ thống liên lạc khẩn cấp này ở cấp Bộ Quốc phòng trong khi Bắc Kinh cho rằng đường dây nóng ở cấp quá cao có thể ảnh hưởng đến tính hiệu quả. Lần đầu tiên trong hơn 20 năm, nội các Nhật bỏ qua chuyến thăm đền Yasukuni và thủ tướng công khai xin lỗi các nước châu Á về hành động xâm lược trong Thế chiến II.
Năm ngoái là thời điểm chứng kiến những nhà cầm quyền lâu năm ở Bắc Phi và Trung Đông bị lật đổ hoặc bị giết hại trong làn sóng nổi dậy; cũng là năm met số nhà lãnh đạo châu Âu phải rời nhiệm sở giữa cuộc khủng hoảng nợ.
Cơ quan Tình báo Toàn cầu "Stratfor" của Mỹ công bố tài liệu "Dự báo tình hình ở một số nước và khu vực trên thế giới năm 2012" trong đó nhận định, hệ thống quốc tế đã trải qua nhiều giai đoạn có những thay đổi cơ bản trong một thời gian ngắn. Giai đoạn mới nhất là năm 1989- 1991. Trong thời gian đó, Liên Xô sụp đổ, sự thần kỳ kinh tế của Nhật Bản chấm dứt, Hiệp ước Maastricht tạo nên châu Âu hiện nay được ký kết và xác định Trung Quốc là một nền kinh tế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản...
Việc ông Vladimir Putin muốn ra tranh cử tổng thống gắn liền với kỷ lục của ông là người hùng từng đưa nước Nga thoát khỏi tình trạng thời hậu Liên Xô và hậu Yeltsin để bước vào thời kỳ trật tự kinh tế và thịnh vượng.
Trong một báo cáo đưa ra hồi tháng 10 năm ngoái, Tổ chức Lao động Quốc tế ước tính có hơn 215 triệu trẻ em trên khắp thế giới đã phải lao động nặng nhọc để mưu sinh, trong đó có 113 triệu em nhỏ thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Kinh tế thế giới trải qua năm 2011 đầy sóng gió, với một loạt thách thức như khủng hoảng nợ công nghiêm trọng tại khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), sức phục hồi "èo uột" của kinh tế Mỹ, đà tăng chậm lại của các nền kinh tế phát triển mới nổi, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát cao, tình hình bất ổn chính trị và thiên tai... ---> 9 dự báo kinh tế thế giới 2012-2013 ---> 10 rủi ro lớn của kinh tế thế giới 2012
Trong danh sách này có Vladimir Putin, Che Guevara, Martin Luther King... Theo các nhà chiêm tinh, những người sinh năm Rồng thường đam mê, sáng tạo, không ngại thách thức, nhưng cũng có thể kiêu ngạo.
Họ được coi là "những con rồng đỏ" kiểm soát phần lớn nền kinh tế Trung Quốc. Họ được gọi là "tầng lớp cổ áo đen" bởi luôn xuất hiện trong một bộ vest đen, đi xe limousine màu đen. Đóng vai trò là các nhà doanh nhân hàng đầu và quyền lực nhất của nền kinh tế Trung Quốc, nhưng thông tin về họ lại rất ít.
Trong khi châu Âu vẫn còn u ám bởi khủng hoảng thị trường tài chính, kéo theo nhiều dịch vụ kinh doanh thương mại khác kém phát triển, điều này đã dẫn tới suy thoái kinh tế ngày càng trở nên trầm trọng hơn thì châu Á được xem như là thị trường tiềm năng mới, có khả năng tiếp ứng cho sự phục hồi của châu Âu.
Tờ Financial Times vừa công bố xếp hạng các trường đào tạo thạc sỹ quản trị kinh doanh (MBA) tốt nhất trên toàn cầu năm 2012. Trong đó, trường kinh doanh Standford được xếp hạng nhất trong "bảng phong thần" năm nay.
