Huyện An Phú (An Giang) có 5 xã, trong đó xã Đa Phước có đông người Chăm cư ngụ (khoảng 6.000 người - theo số liệu năm 2007). Chà là tiếng chỉ đồng bào Chăm. Chính vì vậy mà xóm nhà của người Chăm ở hai bên đường và cây cầu tại ấp Hà Bao, xã Đa Phước cùng gọi tên là Mương Chà.
Có rất nhiều tên gọi người Chăm An Giang như Chàm, Chà, Chà Và, Chà Và Ku, Chiêm Thành, Gia Va, Mã Lai, Khmer Islam, Champa. Còn đồng bào Chăm tự gọi là Chăm, Chăm Bàni, Chăm Islam, Chăm Chuk, Chăm Kaphir, Chăm Jet. Trong đó, tên Chàm có thể bắt nguồn từ người Kinh nghe đồng bào tự xưng là Chăm. Trong công văn, giấy tờ, người Pháp đều gọi Champa, nên lâu dần biến âm, thành Chàm.
Thánh đường Hồi giáo ở xóm cầu Mương Chà. Ảnh: Phương Kiều
Riêng tên Chà là trong người Chăm có danh từ “Ja” và “Chà”, có nghĩa “thằng”. Đó là danh từ để xưng hô giữa người lớn với người nhỏ hơn mình. Ví như: Chà Cốp, Chà Ê, Chà Mách… có nghĩa là thằng Cốp, thằng Ê, thằng Mách…
Còn tên Chà Và có thể do người Kinh phiên âm từ tiếng “Java” (Indonesia) thành Chà Và. Người Campuchia trước kia cũng gọi người Java là Cavia, rồi Việt kiều cũng gọi luôn là Chà Và. Đáng chú ý là đồng bào Chăm rất thành kiến với tên gọi Chà Và, vì theo họ tên gọi này “kỳ thị dân tộc”.
Đến đây là đến với thế giới đồng bào Chăm Hồi giáo. Đặc sắc nhất là thánh đường của họ. Cũng như các thánh đường Hồi giáo khác ở An Phú, thánh đường Masjid Jamius Sunnah có lối kiến trúc độc đáo với mái vòm hình củ tỏi nổi bật trên nền trời. Từ Masjid có nguồn gốc từ tiếng Ả Rập, có nghĩa là nơi thờ phượng, nơi hành lễ của tín đồ Hồi giáo. Người Chăm cho rằng từ Masjid là tên gọi mà Thượng đế Allah đã ban đặt trong Kinh thánh Qur’an. Còn hai từ Jamius Sunnah bao hàm những điều tốt đẹp theo quan niệm của người Islam.
Bên trong thánh đường Hồi giáo không trưng bày bất cứ hình tượng nào, cũng như không đặt bàn thờ như các tôn giáo khác. Hầu hết các thánh đường đều được trang trí dưới các hình thức như vẽ, khắc các câu chữ Ả Rập trích từ kinh Qur’an hoặc câu Kakimah Saadat đề cao lòng tin đối với Thượng đế Allah. Thánh đường có duy nhất một “minbar” (bục giảng) phủ tấm thảm. Bên cạnh đó có một lõm sâu để ông Imam (người đứng đầu thánh đường) đứng, chủ trì các nghi thức lễ kết hôn, lễ tang và những buổi lễ quan trọng khác của người Chăm Islam.
Con gái ông Tarês bên khung cửi dệt thổ cẩm. Ảnh: Phương Kiều
Là nơi tôn nghiêm nên trước khi vào làm lễ tại thánh đường, tín đồ dùng nước rửa kỹ mặt mũi tay chân theo một quy thức đã định là Sambayang (tẩy lễ), cùng chỉnh sửa y phục đàng hoàng. Theo quan niệm của đạo Hồi, các tín đồ có thân thể sạch sẽ, áo quần nghiêm chỉnh thì các hành vi cầu nguyện trong thánh đường mới được Thượng đế Allah tiếp nhận.
Xưởng dệt thổ cẩm Chăm
Xóm cầu Mương Chà có một cơ sở dệt thổ cẩm Chăm của ông Tarês, 75 tuổi, hoạt động từ khi vợ ông, bà Sali Mah (65 tuổi) mới 12 tuổi. Thổ cẩm Chăm là một nghề truyền thống đã tồn tại và phát triển từ lâu đời. Trong quyển “Royaume de Champa”, Maspéro viết: “Người Chăm trồng dâu nuôi tằm và trồng bông, đến mùa bông nở, bông trắng như lông ngỗng. Người ta lấy bông ra kéo sợi, dệt vải thô và nhuộm thành sản phẩm”.
Một số mẫu khăn Chăm của gia đình ông Tarês được khách du lịch ưa thích. Ảnh: Ph. Kiều
Nhưng ngày nay việc trồng dâu nuôi tằm đã không còn. Để có sợi dệt, người ta dùng sợi nhân tạo. Trang phục Chăm đẹp nhờ nghệ thuật tạo hình do cách bố trí lượng vải và chất liệu khác. Cơ sở dệt thổ cẩm của ông Tarês do các cô con gái ông thực hiện, có nhiều mặt hàng, như hàng đội, khăn trải bàn, khăn trải nệm (drap). Khăn trải bàn, giá 200.000 đồng/chiếc (1,2m x 2m). Khăn trải nệm, giá 400.000 đồng/chiếc (2m x 2,5m). Còn dệt một số thổ cẩm dành may thành một số sản phẩm khác, như túi xách (60.000 đồng - 80.000 đồng/chiếc), nón nữ (mượt camay) giá 60.000 đồng/chiếc, khăn choàng đầu nữ (tahco), giá 60.000 đồng/chiếc.
Sà rông (khanh báy) của người Chăm giống như các dân tộc thuộc ngữ hệ Malayo - Polynésien ở trong nước như đàn ông Édé, Giarai, Raglai… Sà rông là một tấm vải 2m đấu lại, thường là màu trắng, có một số hoa văn để phân biệt đẳng cấp xã hội. Váy (khánh báy) phụ nữ Chăm giống các dân tộc ít người ở Tây Nguyên, cấu tạo đơn giản hơn sà rông, nhưng với chất liệu vải mềm mại và đẹp hơn, thường màu trắng và màu đen. Loại váy (chăn) mà phụ nữ Chăm ưa chuộng nhất là váy pành có hoa văn Tuhmum, Tâm un, Kchah. Phụ nữ quý tộc Chăm mặc váy Pi chuồn, hoa văn trang trí Magarài, chim-hăng, Tú hốp, còn phụ nữ nghèo mặc chăn Mrai. Trong những ngày lễ hội như Royà, Ramadam, phụ nữ Chăm mặc váy tơ tằm có hoa văn, trông rất đẹp… đi chơi ngày lễ, đông vui.
Một gia đình người Chăm sống trên thuyền và mưu sinh bằng nghề đánh cá ở xóm cầu Mương Chà. Ảnh: Phương Kiều
Cơ sở thổ cẩm của ông Tarês trước kia nằm bên con đường đi thị trấn An Phú, tới xã Khánh Bình sát biên giới Campuchia. Để thuận tiện đón khách du lịch đi bằng đường thủy từ thị xã Châu Đốc ghé tham quan, mua hàng lưu niệm, từ hai năm nay dời vào đây. Khách du lịch nước ngoài bước lên chiếc cầu gỗ nhỏ dài chừng 500 thước là đền cơ sở của ông. Cuối chiếc cầu gỗ này có hai chiếc ghe đóng theo kiểu Chăm, với mũi ghe hình thoi.
Cách đó không xa là một căn nhà sàn Chăm nằm thoi loi trên dòng sông Đa Phước. Trên dòng sông này có vài chiếc ghe Chăm ngày ngày quăng chài kiếm cá. Đánh cá là một trong những nghề chính của người Chăm nơi đây. Hiện nay, đang mùa nước nổi, đồng bào Chăm đánh bắt cá hầu như liên tục suốt ngày, thu nhập của họ khấm khá hơn. Đây cũng là lúc du khách, nhất là khách nước ngoài rất thích thú chiêm ngắm cảnh sinh hoạt sông nước này của họ trên đường trở ra sông Châu Đốc tham quan những nhà bè nuôi cá “khổng lồ”, kết thúc chuyến đi với nhiều mỹ cảm.
Tư liệu tham khảo: “Nam Bộ - Đất và người”, tập 3, Hội Khoa học lịch sử TPHCM, NXB Trẻ, 2005. “Một số tập tục người Chăm An Giang”, Lâm Tâm, Chi hội Dân gian An Giang, 1994.
Mấy năm trước nhà văn Trần Thùy Mai gởi cho tôi một bài viết ngắn kể chuyện ở đất nước Singapore với những con đường có mái che để cho du khách có thể đi dưới mưa mà ngắm cảnh quan thành phố.
Mũi Nai ở Hà Tiên (Kiên Giang) là một trong ba bãi biển “quý hiếm” của khu vực đồng bằng sông Cửu Long (hai bãi kia là Tân Thành ở Tiền Giang và Ba Động ở Trà Vinh). Từ hơn 300 năm trước, Mũi Nai được gọi là Lộc Trĩ và nổi tiếng là một trong mười cảnh đẹp của Hà Tiên trong “Hà Tiên thập vịnh” của Tao đàn Chiêu Anh Các với bài “Lộc Trĩ thôn cư”.
Từ thành phố Long Xuyên, theo tỉnh lộ 943, băng qua những cánh đồng lúa chín vàng mơ mênh mang tận chân trời, du khách đến thị trấn núi Sập, thủ phủ của huyện Thoại Sơn. Vượt dòng Thoại Giang đi thêm hơn 10 cây số nữa, ta sẽ tới thị trấn Óc Eo, nơi đây được các nhà khảo cổ xem như là “cái rốn”, trung tâm của nền văn minh, văn hóa Óc Eo.
Từ Sài Gòn ra miền Trung theo quốc lộ 1A, qua khỏi địa phận Tuy Phong (Bình Thuận) ta sẽ gặp những cồn cát chập chùng hoang sơ, những xóm làng yên ả, thanh bình dọc theo đường thiên lý… Dải Trường Sơn trùng điệp ở phía nam, có những nhánh đâm ngang ra biển tạo thành những phong cảnh ngoạn mục, suốt một chiều dài, từ Bắc Phan Rí Cửa đến Cà Ná.
Khi chị bạn gợi ý đi Vũng Tàu vào hai ngày cuối tuần, thực lòng tôi không thấy hào hứng lắm bởi tôi đã đến đó hàng chục lần. Nhưng sau chuyến đi, tôi đã thay đổi suy nghĩ. Bà Rịa - Vũng Tàu và có lẽ những nơi khác cũng vậy, rất quen thuộc đấy nhưng vẫn còn nhiều điều lạ lẫm để khám phá nếu không bị sức ỳ tâm lý.
Từ Huế đi về Thuận An, bãi biển du lịch nổi tiếng của Thừa Thiên - Huế, qua cầu Thuận An, rẽ về phía tay phải chừng 100 mét, ta sẽ thấy dấu tích của một thành cổ nhỏ trông tựa một lâu đài hoang trong một truyện cổ nào đó. Đó là Trấn Hải thành, một đồn biên phòng được xây từ dưới triều nhà Nguyễn.
Trong các tour du lịch ở vùng biển Nha Trang, phải nói đến tour du lịch ghé thăm "vương quốc" của loài chim yến. Do đảo yến khá xa đất liền, thời gian đi biển mất nhiều giờ, nên đây là tour du lịch khởi hành rất sớm trong ngày. Từ 6g30, du khách được xe của nhà tổ chức tour đón tận khách sạn đưa ra cảng Cầu Đá, Nha Trang.
Hơn 30 năm trước, sau khi tốt nghiệp Sư phạm Huế, dù có đủ điều kiện để được ưu tiên chọn nhiệm sở tại thành phố Đà Lạt, nơi tôi hằng mơ ước định cư, nhưng vì hoàn cảnh nên tôi đã nhận quyết định về Buôn Ma Thuột. Rồi không giữ được nghề gõ đầu trẻ những năm quá khó khăn, tôi cũng bỏ luôn ước mơ được chuyển đến dạy ở Đà Lạt.
Bạn có thể đã sống ở Sài Gòn lâu năm, cả chục năm hoặc hơn thế nữa, nhưng chắc chẳng mấy khi hoặc chưa một lần bạn bỏ hẳn một ngày thong dong thả bộ từ con phố này sang con phố khác, trong cái nắng Sài Gòn rồi tấp vào quán bên đường khi gặp cơn mưa bất chợt. Đi "lang thang" như thế, bạn sẽ bắt gặp một "Sài Gòn trên những đôi quang gánh".
Vừa ra khỏi con đường đất đã thấy cây cầu nhỏ, đúng như lời dân địa phương chỉ “Đứng trên cầu sẽ thấy rõ búng Bình Thiên”. Một hồ nước xanh lơ, trong vắt trải dài về phía xa bỗng hiện ra như trong một giấc mơ. Không hề thấy dòng nước chảy, không nghe một tiếng động. Dường như thời gian đã ngừng lại chốn này - búng Bình Thiên!
“Bao phen quạ nói với diều / Cù lao Ông Chưởng có nhiều cá tôm”. Theo câu hát xưa, chúng tôi tìm về vài “dấu xưa” trên mảnh đất cũng đã rất xưa lắm rồi: cù lao Ông Chưởng, ở huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang.
Cách thành phố Nha Trang hơn mười cây số về phía tây có một thành cổ do nhà Nguyễn xây đắp nên từ những ngày đầu mở cõi về phía nam, lập nên phủ Bình Khang vào thời chúa Hiền. Đó là thành Diên Khánh, từ lâu thường được người địa phương nói gọn là Thành để chỉ thị trấn trung tâm huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.
Theo Quy hoạch phát triển ngành thép VN giai đoạn 2007 – 2015 đã được Thủ tướng phê duyệt, các dự án nhà máy thép phải có chỉ tiêu cụ thể, có giới hạn cả về số dự án cũng như tổng công suất. Vậy nhưng, dù cung đã vượt xa cầu vẫn có chủ đầu tư tìm mọi cách để được triển khai dự án.
Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế cần đòi hỏi thay đổi tư duy và diễn ra trên tất cả các khâu của nền kinh tế. Có 2 vấn đề cần lưu ý: tính hệ thống và bước đi của tiến trình tái cấu trúc.
Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong 4 tháng đầu năm 2012 cả nước có 17.735 DN giải thể và ngừng hoạt động thì ngành bán lẻ chiếm nhiều nhất, với 5.297 DN.
Sau một thời gian tạm "nghỉ ngơi", Q-mobile đang chuẩn bị tung ra chiến lược mới. Khi cánh cửa cho di động Việt ngày càng hẹp, lối đi nào sẽ là tốt nhất?
“Một trong những nghiệp vụ rửa tiền nhìn thấy ở Việt Nam là thông qua hoạt động mua bán chứng khoán hoặc bất động sản để người ta chứng minh hoạt động thu nhập đấy từ kinh doanh siêu lợi nhuận. Đây cũng là một dấu hiệu cần phải phòng chống”.
Hầu hết chúng ta đều biết về các triệu chứng cảm xúc của bệnh trầm cảm. Song có thể bạn chưa biết rằng trầm cảm cũng biểu hiện qua các triệu chứng thể chất.
“Em yên tâm, mỗi một kg hóa chất em có thể chế biến thành hàng nghìn cốc cà phê, lời gấp hàng chục lần so với bán cà phê thật, tội gì không làm”.
Các chuyên gia cho rằng, hiện nay không cần thiết phải mở rộng diện áp trần lãi vay bởi biện pháp này không thực sự hiệu quả, thậm chí có thể tự do hóa lãi suất từ đầu tháng 6.
Từ cuối năm 2011 tới nay, mặc cho các DN sản xuất kinh doanh xe máy thi nhau giảm giá, tung "chiêu" khuyến mãi thì thị trường xe máy Việt Nam vẫn hết sức ảm đạm, nhiều đại lý cho biết họ thua lỗ nặng nề.
